TÜRKİYE ekonomisi yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 1.7 oranında büyüdü. Bu oran 2012 son çeyreğinden bu yana görülen en yavaş büyüme oranı. Hatırlanacağı üzere yılın ilk çeyreğinde büyüme oranı yüzde 4.8 olmuş, ancak ikinci çeyrekte yüzde 2.2’ye yavaşlamıştı. Ancak, son dönemde yayınlanan diğer verilerden zaten büyüme oranının biraz yavaşlaması bekleniyordu. Yıl sonu için ilk büyüme hedefi olan yüzde 4’ün tutmayacağı zaten biliniyordu. Son çeyrekte ciddi bir zıplama olmazsa, yıllık büyüme oranı revize edilmiş hedef olan yüzde 3.3’ün de altına inebilir. Sektörel detaylara baktığımızda, üçüncü çeyrekte en hızlı büyüyen sektörlerin yüzde 2.7 ile sanayi ve yüzde 3.1 ile hizmet sektörleri olduğunu görüyoruz. Hizmetlerin detayında finansal hizmetler sektörünün yüzde 5.2 oranında büyüyerek toplam büyümeye 0.6 puan katkı yaptığını görüyoruz. Birinci tabloda ilk üç çeyrek itibarıyla büyüme oranları ve toplam büyümeye sektörel katkılar detaylandırılıyor, yani üretimin arz yönü vurgulanıyor.

Sanayide 2. çeyreğe paralel

Tabloda da görüldüğü üzere sanayi ve inşaat sektörlerinde büyüme temposu ikinci çeyrekle paralel ama biraz daha yavaş bir seyir izlemiş. Tarım sektöründe, ürün kaldırma sezonuna karşılık gelen ve en önemli çeyrek sayılan üçüncü çeyrekte yüzde 5’e yakın daralma olduğunu görüyoruz. Açıkçası, bu durum sürekli artan gıda fiyatlarında da kendini göstermekteydi. İnşaat sektöründe de büyüme oranının yılın ilk çeyreğindeki yüzde 5.2 seviyesinden yüzde 1’e gerilediğini görüyoruz. Harcamalar yani talep tarafına baktığımızda özel tarafta küçülme olmasa da bir durgunluktan söz edebiliriz. İkinci tabloda harcamalar yönüyle hesaplanan GSYH’nın detayları veriliyor.
Toplam talepte en fazla paya sahip özel kesim tüketim harcamalarında büyüme yüzde 0.2 seviyesinde gerçekleşmiş. Bu oran ikinci çeyreğin altında. Buna karşılık kamu harcamaları yüzde 6.6 oranında artarak toplam büyümeyi 0.6 puan yukarı çekmiş. Ancak yatırımlar tarafında, hem kamu hem de özel tarafta ciddi bir durgunluk olduğunu görüyoruz. Yatırım trendinde görülen yavaşlama toplam büyümeyi 0.1 puan aşağıya çekerken büyümeye en fazla katkı tahmin edildiği gibi yüzde 8 oranında artan ihracattan gelmiş. Stoklardaki değişimi biraz daha detaylı vurgulamak gerek. Stok değişimi üretilen mallarla satılan mallar arasındaki farkı gösterdiğinden stoklardaki artış (iç veya dış) talepteki yavaşlamaya, stoklardaki artış da talepteki hızlanmaya işaret eder. Yani son iki çeyrektir stokların artıyor olması toplam talepte bir zayıflık işareti olarak görülebilir. Bu yılın üçüncü çeyreğinde stok artışının yarı yarıya azalması, GSYH’yı 1.5 puan aşağıya çekmiş. Stoklar geçen yılın üçüncü çeyreğindeki kadar artsaydı, GSYH büyümesi 1.5 puan daha fazla olacaktı.

Bayram da dikkate alınmalı

Son olarak mevsimselliğe göre düzeltilmiş verilere baktığımızda ekonominin bir önceki çeyreğe göre yüzde 0.4 oranında büyüdüğünü görüyoruz. Bu oran bir önceki çeyrekte görülen yüzde 0.5’lik daralmaya göre olumlu. Büyüme Ramazan ve Bayram da göz önüne alınarak da değerlendirilmeli.