Önümüzdeki iki gün petrol fiyat gelişmesinin ve OPEC’in yaklaşımının arkasının nedenlerini iki uzmandan size aktaracağız. Bugün görüşlerini aktaracağımız Daniel Yergin enerji sektöründe en itibarlı uzmanlardan biri. Yergin Wall Street Journal’a son OPEC toplantısından sonra bir köşe yazısı yazdı. Bu yazının özetini aşağıya alıyorum.

Yergin’e göre OPEC üyelerinin üretimi kısmama kararı, dünya petrol piyasasında son derece önemli bir değişim oldu. Bu karar sonrasında petrol piyasasında sonuçları belirleyen unsur 'talep' olmaktan çıktı. Çin ve diğer gelişen ülkelerin yarattığı talep değil, ABD ve Kanada’dan gelen yeni arz artışı sonucu belirleyen faktör haline geldi. Üstelik bu faktörün büyüklüğü ve olası etkisi piyasadaki petrol ihracatçıları tarafından hiç düşünülmemiş bir boyutta oldu. 2008 yılından bu yana piyasadaki temel yorum arzın daralacağı olmuştu. Ama kimse ABD’nin petrol üretim artışının yüzde 80 olacağını (günde dokuz milyon varil demek) düşünmemişti.

Tavuk hediye ediyorlardı

Tabii dünyada geçmişte de büyük arz artışları yaşanmıştı. 1930’lu yıllarda Doğu Texas’dan petrol akışı, fiyatı varil başına on cent düzeyine bile indirmişti. Öyle ki benzin istasyonları müşteri getirenlere 'tavuk' hediye ediyorlardı. 1950’li yıllarda ise Orta Doğu'dan gelen petrol OPEC’in kurulmasını getirmişti. 1980’lerin başında da Kuzey Denizi, Alaska ve Meksika’dan akan petrol arzı, fiyatların bir kere daha varil başına 10 dolara inmesini sağlamıştı. Öyle ki o günkü kriz bugünkünden çok daha büyük olmuştu. Son üç yılda ise petrol 100 dolar civarında dalgalanırken, Libya ve Güney Sudan’da sıkıntılar ve İran’daki yasaklar, Kanada ve ABD’den artışlarla dengelenmişti. Ama birkaç ay evvel ortaya çıkan global çapta düşük büyüme talebi kısarken Libya’nın da durup durup üretimini aniden dört misline çıkartması eylül ayından itibaren fiyatları iyice zayıflatmış oldu .
OPEC geçen hafta aldığı kararla yüksek rezervleri olan Basra Körfezi ülkelerinin üretimi kısıp, İran ve de İran’a endeksli Irak’a karşı piyasa payı kaybetmekten korkmaları sonucu, gidişatı piyasaya bırakma kararını getirdi. Böylece OPEC piyasanın kendi kendini düzeltmesine bırakıldı. Bir de kanaat vardı. ABD’deki “shale oil” petrol üretimi 85-90 doların altında bir fiyatla ayakta kalamaz deniyordu. Ama son yapılan analizlerde yeni teknolojilerle yapılan ABD petrol üretiminin yüzde 80 kadarının 50-69 dolar arası varil başı fiyatında bile ayakta kalabileceği ortaya çıktı. Şu anda fiyatlar 70 dolar civarında ve bazı ABD firmaları nerede frene asılacaklarını düşünmeye başlamış da olabilirler.

Tüketiciler ne olacak?

OPEC üyeleri arasında başı belada olanlar finansal rezervleri küçük olan ve yüksek kamu bütçesi sorunları taşıyan garibanlar. Mesela Venezuela, İran ,ve de gariban olmayan, ama sorunlu olan Rusya gibi ülkeler. Petrol Rusya’nın da bütçesinin yüzde 40 kadarını sağlıyor. Putin birkaç yüz milyar dolar döviz rezervi depolamıştı ama gıda ve tüketim malları konusunda ithalata bağlı olan ülke Ruble’nin değerinin de yüzde 30 üzerinde düşmesi ile zorluk yaşamaya başladı . Bu sorunlara Ukrayna kökenli Batı yasakları da eklendiğinden Rusya resesyona gidiyor .
Düşük fiyatların en büyük etkisi Kuzey Amerika kıtasının dışında olacak gibi gözüküyor. Dünya çapında bir yatırım daralması yaşanması en çok korku verecek konu. Bu arada petrol fiyatla rı bu düzeyde kalmaya devam ederse sonunda OPEC üyeleri , hele yüksek kış talebi geçtikten sonra ilkbaharda veya yazın talep daha da düşünce, bir kere daha bir araya gelip değerlendirme yapmak zorunda kalacaklardır. Üreticilerin global çapta rahatlaması ise ancak global büyüme hızlanırsa kendiliğinden gelebilir. Bu da tüketiciler için kötü olur tabii!