Çocuk ve cinayet... Birbirine en uzak iki kavram. Fakat ne yazık ki son zamanlarda yan yana daha çok duyduğumuz bir ikili.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Ayşenur İslam, bu gündem vesilesiyle ‘çocuklara karşı işlenen suçlar’ konusunda yapılan yasa hazırlıklarını paylaşmak ve konunun farklı boyutlarını tartışmak üzere köşe yazarları ile bir araya geldi.
Bakan İslam, bir yandan İçişleri, Adalet ve Milli Eğitim Bakanlıkları ile devlet içinde bir seferberlik çalışması yaptıklarını ifade ederken, bir yandan da STK, medya gibi diğer paydaşları da işbirliğine davet etti.
Bakanlığın temel yaklaşımı, caydırıcı hukuki tedbirlerin alınması, cezaların artırılması, panik ortamı oluşturmadan aile ve çocukların eğitilmesi ve kanun maddelerinde birtakım değişikliklerin yapılması şeklinde çerçevelenebilir. Bu kanuni değişiklikler içinde altı çizilmesi gereken hususlardan birisi, mağdurun ‘ruh sağlığının bozulup bozulmadığının tespiti işlemine son verilmesi’. Bu hüküm yasalaşırsa, adli tıp süreçlerine takılmadan, cinsel istismara ya da saldırıya uğramış kişilerin ruh sağlığının bozulduğu noktasından hareket edilerek mağdurun lehine bir düzenleme yapılmış olacak.
Çocuk cinayetleri gibi meseleler bir yandan akılcı, proaktif, realist yaklaşımlarla kendi öznel şartları içinde tek tek ele alınmayı, bir yandan da ‘bir çocuktan bir cani çıkartabilen’ insan yetiştirme düzenini ve değişen toplumsal yapıyı sorgulamayı gerekli kılıyor. Meseleyi derinleştirmenin sebebi, tarihin hiçbir döneminde bu tür olaylar olmadığı ve yalnızca Türkiye’ye has meseleler olduğu için değil. Aldığımız tedbirlerin, ürettiğimiz çözüm önerilerinin kültürel ve toplumsal bağlam dikkate alınarak ne derece etkili olabileceğini daha iyi analiz edebilmek için. Nitekim toplantının en çok tartışılan konularından birisi, kültürel alışkanlıklarla yakından irtibatlı olan, çocuklara ‘yabancı mesafesi’nin öğretilmesi konusu idi.
Türkiye gibi yakın ve samimi aile ilişkilerinin olduğu bir ülkede bu mesafeyi nasıl belirleyeceğiz? Mahallenin bakkalı, kasabı, manavına amca diyen, üst kat komşusunu teyzesi bilen bir çocuğu yakın çevresindeki muhtemel zararlara karşı nasıl koruyacağız? Ya da pür bir norm toplumu olmanın doğuracağı mekanik, robotlaşmış insan tipine rıza gösterecek miyiz?
Mahalleyi ‘baskı’ kavramıyla özdeşleştirdiğimiz günden beri mahallenin pozitif anlamını yitirmiş bir toplumuz. Paradoksal olarak Batı toplumlarındaki normatif ilişkilerin ruhsuzluğundan da şikayetçiyiz. Ne yakın ilişkilerin getirdiği yüklere, ne de geleneksel denge unsurlarının yoksunluğuna razıyız. Tanzimatla aileden alınıp felsefesi oluşturulmamış-okul merkezli bir eğitim sistemine teslim edilen çocuk, iki yüzyıldır bir toplumsal histeri içinde ergenleşmeye çalışıyor. Ve her toplumsal olay, bu ergeni iki yüzyıllık bir histeriden kurtarıp dört başı mamur bir olgun düzeyine eriştirmek için bir şeyler yapmamız gerektiğini hatırlatıyor. Farisilerin tabiriyle, ‘ne garbzadegi, ne şarkzadegi’, yani ne doğu zehirlenmesi, ne batı zehirlenmesine tutulmadan daha nitelikli insan yetiştirme konusunda artık yavaş yavaş koşmak gerekiyor. Çünkü bu tür meselelerin en kesin çözümü değer merkezli insan sayısını çoğaltmaktan geçiyor.
Yeniden meselenin güncel boyutuna dönecek olursak Bakan İslam, kural koyucu bir devlet diliyle değil, akademi kökenli bir bakan olmanın getirdiği analitik yaklaşımla, çocuk cinayetleri ve istismarı konusunda toplumun tüm kesimlerinden duyarlılık bekliyor. Aileler, yargı mensupları, eğitimciler, gazeteciler, senaristler, muhabirler, reklam yazarları, sivil toplumcular ve akademisyenler... Çocuğun istismarına geçit vermeyen bir medya dili ve dürüstlük, nezaket, adalet, sorumluluk, sevgi ve saygı gibi nitelikleri içselleştirmiş insan yetiştirme konusunda daha çok düşünmek gerekiyor.