Bazı arkadaşlarımız Türkçe'nin olanaklarını zorlayarak belki Türkçe'den yola çıkabilecek bir felsefi arayış içinde oluyorlar. Türkçe'nin olanaklarıyla felsefe yapmak demek, 2500 yıllık Batı çizgisinde yapılan felsefeye ki ona evrensel felsefe diyelim, bütün dünya kültürlerinde kabul görmüş felsefe diyelim, kendi yerelliğimizden, kendi dilimizden, kendi hayat tarzımızdan katkıda bulunmak demektir. Hocam Nermi Uygur böyle felsefe yapanlardan biriydi. Hilmi Ziya Ülken, Batı çizgisinde yapılan felsefeye katkıda bulunmaya çalışan biriydi. Ziya Gökalp de çok meşgul ve farklı kaygıları olan biri olmasına rağmen kendi kültürümüzden çıkabilecek, kendisinin halk felsefesi dediği- ki ben ona genellikle hikmet diyorum- bir hazinenin olduğunun farkındaydı.
***
Burada bizim için önemli olan, hikmetle yani bilgelikle felsefeyi ayırt edebilmektir. Bazı arkadaşlarım bu ayrıma çok itiraz ediyorlar ama ben bu ayrımın çok anlamlı olduğunu düşünüyorum çünkü felsefe 2500 yıllık belki biraz daha fazla geçmişi içerisinde Yunanlıdır, Yunan kökenlidir. Çin'de yok muydu, Hint'te yok muydu, Mısır'da yok muydu, zaten Yunanlılar bunlarda etkilenmediler mi gibi sorular sorulabilir haklı olarak. Elbette doğrudur ama felsefeyi bir sorgulama ve bitimsiz bir arayış kabul etme düşüncesinin temelinde Yunan tarihinin olduğunu düşünüyorum.
Ama bunun yanında medeniyet yaratmış birçok kültürün hikmeti vardır. Kendi edebiyatını yapabilmiş, kendine özgü destanları gelişmiş kültürlerin hikmetleri vardır. O anlamda mesela bir Kızılderili hikmeti olduğunu, Çin, Hint ve İran medeniyetlerinin hikmeti olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. İran medeniyeti içerisinde felsefeyle temas olmuştur ve İran da kendi yaşam biçimiyle Batılı anlamda büyük filozoflar yetiştirmiştir. Bugün Batı'nın dini bir hayat tarzı içinde gördüğü İran'da Batılı anlamda felsefe araştırmaları ve çalışmaları var.
***
Şimdi bizim için çok önemli bir nokta hikmet felsefe ayrımıdır. Hikmetin içinde felsefe bulunur, sanat ve edebiyat bulunur ve bilim de bir ölçüde hikmetten destek alır. Bu bizim için çok önemlidir çünkü kültürel farklılıkların ortadan kaldırılmaya çalışıldığı, bir küreselleşme edebiyatının öne çıkarıldığı, dolayısıyla felsefenin, bilimin ve sanatın vatansız yani hikmetsiz olduğu görüşüne karşı bizim çok uyanık olmamız gerekiyor. Çünkü mesela bir Amerikalı hatta bir Alman, bir Fransız için hikmet felsefe ayrımı gibi bir ayrım çok önemli değil çünkü onlar bu problemi çözmüşler, onların yaptığı felsefe zaten kendi hikmetlerinden besleniyor yani kendi hikmetleriyle evrensel felsefeye zaten katkıda bulunmuşlar, büyük filozoflar yetiştirebilmişler. Biz Türkçe olarak düşündüğümüzde, İslam medeniyeti içerisinde bizden de büyük düşünürler çıkmıştır ama Türkçe felsefe yapma açısından düşünüldüğünde büyük düşünürler yetiştirme imkanımız olmamıştır. Dolayısıyla bizde hikmetimizi keşfetmek,  hikmetten beslenen, hikmetten feyiz alan, hikmetten destek alan bir felsefe inşasına girişebilmek, bir hazine olarak hikmeti değerlendirebilmekle olanaklıdır.
Burada Batılı büyük bilgelerden ve filozoflardan öğreneceklerimiz vardır, mesela fenomenoloji bu açıdan bize kendi hikmetimizden yararlanmak doğrultusunda önemli ipuçları veriyor. Örneğin 'yaşama dünyası' düşüncesi bunlardan biridir. Yaşama dünyasını her türlü kavramlaştırmadan, somut düşünmeden önce gelen, onları besleyen hayat tarzı, yani çıplak olan, henüz kavramların bulaşmadığı, soyut düşüncelerin ve bilgilerin içine karışmadığı fakat onların kaynağı olarak düşünebiliriz.
Yaşama dünyasından kaynaklanan, beslenen bir felsefe Türkiye'nin içinde bulunduğu problemlerin, sancıların, sıkıntıların ve acıların yarattığı enerji kaynağından beslenecektir. Dolayısıyla bizim kültürümüz, bizim hayat tarzımız, bizim hikmetimiz, bizim yaşama dünyamız çok ilginç ve özgün olabilecek felsefe çalışmalarına gebedir. Ama buradan doğum olur mu olmaz mı onu bilmiyorum.