Ülkenin ağır ekonomik siyasal sorunlarına gömülüp daralmanın uzağında mutluluğu, felsefeyi düşünmek, o sorunlara daha geniş bir açıdan bakmaya yardımcı olur mu dersiniz? Deneyelim.

NASIL BİR FELSEFE?
Bizim kendi hayatımıza yakışan, hayatımızla örtüşen bir felsefe yapabileceğimizi düşünüyorum. Böyle bir felsefeyi inşa edemediğimiz sürece felsefeyle olan temasımız bizi geliştirmeyecektir. Bazı folklorik çıkış noktalarıyla felsefe yaptığımızı iddia etmek yeterli değildir. Bizim kültürümüzden kimi arkadaşlar örneğin Fuzuli'nin şiirini okuyup bu bizim felsefemizdir diyorlar. Bu bir dünya görüşüdür, bu bir hikmettir. Hikmetle felsefeyi ayırmak gerekir. Felsefe bir hikmet sevgisidir. Alçakgönüllülükle yürütülür. Bir araştırma çabasıdır. Hikmetten azade felsefe yapılabileceğini düşünmek bir yanılgı olduğu gibi hikmet içerisine hapsolmuş, bütün dünya kültürüyle ve felsefenin o batıdan gelen damarlarıyla ilişkiye geçemeyen çabalar da yine felsefe sayılamaz.

YAŞAMLA TEORİ
Bir yanda hayatın capcanlı akışı var, diğer yanda bu hayata teori ihtiyacı. Bir teori sevdalısı olarak, ne tam yaşıyorsun ne de anlamlı bir teori oluşturma olanağın var. Schopenhauer'in Seneca'dan (Stoacıların piri olan) aldığı bir sözü anımsamalı: 'Önce yaşa sonra felsefe yap'. Ama burada ne var biliyor musunuz? Schopenhauer yaşayamadığı için bunu söylüyor. Ben tam yaşadığımı söyleyemiyorum, ama bunu duyuyorum, hissediyorum. Felsefenin insanı, arayan bir insan. Ben ona aranan insan da diyorum. Felsefenin böyle bir yiğitlik olduğunu da düşünürüm. Aranma, insanın başını belaya sokacak bir iştir.

'MUTSUZLUK AHLAKSIZLIKTIR' NE DEMEK?
Mutsuzluk ahlaksızlıktır şu demek: Mutluluk bir karakterdir. Hal değildir. Mutlu karakter, kendisiyle barışık bir karakterdir. Istırap çekmiyor değil, acıları karşılamasında bir yüce gönüllülük var. Bir sorunla olan mücadele mutlu insan mücadelesi olmalı. Batıda ve bizde entelektüel takım ıstırabın bir ayrıcalık olduğunu düşünüyor. Yalnızca düşünemeyenlerin mutlu olduğunu sanıyor.
Mutluluk haz ile yaşanan gelip geçici doyum hali değil. 'Ben hayatın zorluklarını yenebilirim' ilkesine dayanan, direnme ve atılım gücünü yüreğinde taşımaktır. Mutlu bir insanın düşünen bir insan olmayacağı kanısı yanlıştır. Mutlu mustarip ile mutsuz mustarip arasında kökten bir fark var. Batıda bunu sezenler, Sokrates'e Felix Sokrates diyorlar. Felix mutlu demek. Sokrat mutluydu. Ölüme mahkum edilirken, hiçbir zaman korkudan titremedi, hayattan şikayet etmedi. Atinalılar'ın onunla dalga geçmelerine köpürmedi. Hep onlara ironi yoluyla anlatmaya çalıştı. Bu müthiş bir tavırdır ve bu tavır bizim kültürümüzde de vardır.
Mutlu bir karakter edinememişseniz insanlara verebileceğinizi vermemiş olursunuz. Dolayısıyla onlara haksızlık yapmış olursunuz. En azından bundan dolayı ahlaksızsınız. Dünyayı daha
yaşanır bir dünya haline getiremediğiniz için.