• $ 6,865
  • € 7,7512
  • 397.939
  • 115794
Haber Hattı
Haber hattı
0530 708 54 54
Bip""/
Haber hattı
0530 708 54 54
Reklamı Kapat

Şirketler neden var olurlar?

Ronald Coase ülkemizde akademik iktisatçılar dışında pek az kimse tarafından bilinen bir Nobel ödüllü iktisatçıdır. Ancak Coase ekonomi teorisinin  temel ve basit sorularına çok akıllı cevaplar vererek şöhrete ulaşmış bir bilim adamıdır. Dolayısıyla 2 Eylül günü 102 yaşında vefat eden bu ünlü iktisatçıya hürmeten bu yazıyı derledim.  Coase 1910 yılında Londra’nın hemen dışında Willesden’de doğmuş bir normal vatandaş ailesi çocuğu imiş. Lise sonrası eğitimini London School of Economics’te tamamlamış. İşletme eğitimi alan Coase yöneticilik veya pazarlama konularını pek sevmemiş ve aldığı ilk ekonomi dersinden sonra da iktisatla uğraşmaya karar vermiş. Bir yıllık bir burs alarak ABD’nin sanayi kent ve bölgelerini dolaşmış. Kafasındaki soru da şu imiş: Acaba bu şirket dediğimiz kurumlar neden mevcut? 

FABRİKALARDAN TEORİ ÜRETTİ

O günlerde iktisatçılar henüz fiyat mekanizmasını anlamaya çalışmakta idiler. “Serbest piyasada fiyatlar kaynakların dağılımını düzenler ama, bu iş için illa şirket denen kurum gerekli mi?” sorusuna Coase kendisi pek cevap veremiyormuş. Coase ABD turunda otomobil fabrikalarını gezerken birden fiyat mekanizmasının bir mahzurunu gözlemlemiş. Görmüş ki gerçek dünyada alan ve satan denge fiyatına ulaşmaya çalışırken ekstra maliyet ortaya çıkmakta. Coase “transaction cost” veya işlem maliyeti  denen birçok ek maliyet unsurunun ortaya çıktığını gözlemlemiş. Mesela alım satım için pazarlık etmek veya mukavele yapmak ve diğer birçok iş! Coase bu gözlem sonrasında tüm faaliyetleri organize eden ve merkezden yöneten bir organizasyonun varlığının üretim sürecinin her safhasında anlaşma ve işlem maliyetlerini düşürdüğünü görmüş. 1932’de İngiltere’de Dundee’de, 21 yaşında bir genç iken fikrini bir konferansta ortaya atmış ve 1937 yılında da “The Nature of the Firm “ adlı bir akademik makaleyle de yayımlamış. İlk önce çok basit bir fikir olarak değerlendirilen bu fikir, sonraları  1951 yılında ABD’de tartışılmaya başlamış ve University of Chicago onu bir konferansta fikirlerini anlatmak için davet etmiş. 

İKİ SAAT BOYUNCA TARTIŞTILAR

George Stigler ve Milton Friedman gibi Nobel ödüllü ve egoları da büyük akademisyenler ona şüpheyle yaklaşmışlar. İki saatlik bir tartışma sonrasında dediği anlaşılan Coase, kitap yazmaya davet edilmiş ve “The Problem of Social Cost” adlı ünlü eserini üretmiş. 1964’te de Chicago Üniversitesi’nde öğretim üyeliğine başlamış. Kitapta vurguladığı temel kavramlardan biri ekonomik tercihleri yapanların kendileri dışındakilere sosyal maliyet yaratacağı veya sosyal kazanç sağlayabileceği tezi imiş. Bu kavrama sosyal dışsallık veya “externalite” deniyor.
 Örneğin fabrikanın dumanlarının kirliliği insanları zehirler veya hasta eder gibi bir kavram. Böyle bir durumda piyasa kendisi bir düzeltme pek yapmayacağına göre de devlet müdahale etmelidir sonucu ilk defa Coase tarafından ortaya atılmış. Coase sosyal maliyetleri ortadan kaldırmak için sosyal zararı yaratanların vergilendirilmesiyle sosyal dengeye ulaşılabileceğini vurgulamış. Ancak eğer ek işlem maliyeti doğmuyorsa Coase fabrika sahibi ile zarar gören devlete gerek kalmadan da anlaşabilirler sonucunu da tartışmış. Bu son tez “Coase teoremi” adıyla literatürde yer almakta ve ilkeleri de gerçek dünyada uygulanmakta. Coase Dundee’de yaptığı ilk konuşmadan tam 70 yıl sonra Nobel ödülünü almış. Hayatını şöyle özetlemiş: “Benim katkım ekonomik sistemin çok açık seçik olduğu için düşünülmeyen, teoride yer almayan unsurlarını teoriye katmak oldu!” Alçak gönüllüymüş!

Sosyal medya düzenlemesi getirilmeli mi?

Sosyal medya düzenlemesi getirilmeli mi?

Oyuncu Özge Borak organik tarıma merak saldı

Oyuncu Özge Borak organik tarıma merak saldı

En güzel ve anlamlı Cuma mesajları resimli seçenekleriyle!

En güzel ve anlamlı Cuma mesajları resimli seçenekleriyle!

Libya ordusu Rus Wagner'in tuzakladığı mayınları sergiledi

Libya ordusu Rus Wagner'in tuzakladığı mayınları sergiledi