Dün 2010'a ilişkin son çeyrek ve yıllık GSYH verilerini üretim yani arz tarafından incelemiş, sanayi ve hizmet sektörlerinde görülen yüzde 13 ve yüzde 9 oranlarındaki artışın toplam büyüme performansını 6.8 puan yukarı çektiğini vurgulamıştık. Bugün 2010 GSYH verilerine talep yani harcama tarafından bakacağız.
GSYH'nın talep tarafında büyümeye katkı yapan faktörler arasında en dikkat çekici büyüme temposu olanı özel kesimin yaptığı tüketim ve yatırım harcamalarında. Özel tüketim harcamaları geçen yılın son çeyreğinde yüzde 9 oranında artarken, yıl genelinde ortalama yüzde 6.6 oranında büyümüş. Özel tüketim harcamalarının yılın sonuna doğru hızlandığını ve en yüksek artış oranının son çeyrekte görüldüğünün altını çizmemiz gerekiyor. Son çeyrekte özel tüketim toplam büyüme oranını 6.2 puan yukarı çekerken bu rakam yıl genelinde 4.7 puan olmuş. Aşağıdaki tabloda son altı yılda harcama tarafındaki gelişmelerin büyümeye katkısı özetleniyor. Katkı demek toplam içinde pay ile artış hızının çarpımı demek! Tablonun ilk satırında yer alan özel tüketimin katkısına bakıldığında 4.7 puanlık katkının kriz öncesindeki seviyelerin (2006 ve 2007) ciddi şekilde üstünde olduğunu görüyoruz. Bu durum 2010'daki büyümenin ciddi şekilde iç talep kaynaklı olduğunun göstergesi.

Büyümeye katkılar
(pay X yüzde artış) 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Özel tüketim 5.6 3.3 3.8 -0.2 -1.6 4.7
Kamu tüketimi 0.3 0.8 0.6 0.2 0.8 0.2
Yatırımlar 3.9 3.2 0.8 -1.5 -4.5 6.0
Kamu yatırımı 0.7 0.1 0.2 0.4 0.0 0.6
Makine teçhizat 0.3 -0.2 0.1 0.2 -0.1 0.1
İnşaat 0.5 0.3 0.1 0.3 0.1 0.5
Özel yatırım 3.1 3.1 0.6 -2.0 -4.4 5.4
Makine teçhizat 2.6 1.6 0.1 -1.0 -2.9 4.4
İnşaat 0.5 1.5 0.5 -1.0 -1.6 1.0
Özel yatırım (stok değ. dahil) 3.2 3.0 1.2 -1.6 -6.8 7.8
İhracat 1.9 1.6 1.8 0.7 -1.3 0.9
İthalat (eksi etki yapar) 3.3 1.9 3.0 -1.2 -4.0 5.2
GSYİH 8.4 6.9 4.7 0.7 -4.8 8.9

Diğer yandan, iç talebin diğer ayağını oluşturan özel kesim yatırım harcamalarında son çeyrekte yüzde 49.5 gibi çok yüksek reel artış oranı kaydedilmiş. Detaylarda, makine ve teçhizat bazlı yatırım harcamalarının son çeyrekte reel yüzde 67 oranında arttığını görüyoruz.  Yıllık bazda da özel yatırımların toplamda yüzde 33.5, makine ve teçhizat bazlı yatırımların yüzde 43 oranında artması özel tarafta yatırım talebinin de hızlı bir şekilde arttığını gösteriyor. Özel yatırım son çeyrekte büyüme oranını 8 puan yukarı çekerken yıllık bazda büyümeye katkısı 5.4 puan olmuş. Stok değişimi de yatırım kalemine dahil edildiğinde bu katkı 7.8 puana yükseliyor. Ayrıca, stokların son çeyrekte yeniden azalmaya başlamasını iç talepte görülen artışın bir işareti olarak yorumlayabiliriz.

Özetle, 2010'da yıllık büyümenin en önemli kaynağı özel taraftaki tüketim ve yatırım talebi olmuş. Özel kesim tarafından yapılan harcamalar büyümeyi toplamda 10 puan yukarı çekerken kamu harcamalarının toplamda katkısı 0.8 puanda kalmış. Kamu kesiminin katkısındaki azalma sürpriz değil, kemer sıkmamız gerekli idi, ancak özel taraftaki talep artışı beklentilerin oldukça üzerinde.

 Son olarak dış ticaretteki gelişmelerin büyüme oranını net olarak 4.3 puan aşağıya çektiğini görüyoruz. Toplam ihracatın yıllık büyümeye katkısı 0.9 puan olurken hızlı bir şekilde artan ithalat toplam büyüme oranını 5.2 puan aşağıya çekmiş.
Büyümenin özel kesim kaynaklı oluşu her açıdan olumlu bir gelişme. Özel kesim kaynaklı büyüme temposu bir yandan kamu harcamalarıyla büyüme isteğini törpülüyor, bir yandan da vergi gelirlerini artırıyor. Her iki durumda da kamu bütçesinin olumlu etkilendiğini, bütçe açığı ve kamu borcu üzerindeki riskleri azalttığını söyleyebiliriz. Diğer yandan, özel taraftaki büyüme iştahı beklentilere uygun bir şekilde ithalat talebini de körükleyerek dış açık/cari açık bazlı riskleri gündeme getiriyor. Ancak hem büyüme temposunu (dolayısıyla yatırımları) yüksek seviyede tutmak hem de dış açığı azaltmak kısa vadede mümkün ve gerçekçi bir hedef değil. Merkez Bankası'nın son hamleleri, özel kesimdeki aşırı kredi genişlemesinin önüne geçmek istiyor. Ancak bu hamleler doğal olarak yatırım talebini de olumsuz etkileyecektir. Merkez gerekeni yapıyor ama bu etkilerin özellikle bu yılın ikinci çeyreğinden itibaren daha çok gündeme geleceğini de düşünüyoruz.