Türkiye’de toplumsal gelişimin arkasındaki dinamiklere baktığımızda değişimi yaratan gücün geleneksel toplumsal zümrelerden modern orta sınıflara geçtiğini/sıçradığını görmek mümkündür. Peki, bu modern orta sınıflar nasıl ortaya çıkmıştır? AK Parti’nin toplumsal tabanıyla takip ettiği, benim modern muhafazakârlık dediğim, siyaset biçimi arasındaki ilişkiler ve bugün önümüzdeki sorunların aşılmasında bu siyasetin cevap vermesi gereken sorular nelerdir?

Öncelikle şu belirlemeyi yaparak işe başlamak gerekir: “Türkiye’deki muhafazakârlık batılı anlamda bir muhafazakârlık değildir; sınıfsal bir mesnede dayanmadığı gibi devletle toplum arasında, devlete egemen olan belli bir ideoloji ile toplum arasındaki çelişkilerden doğduğu için farklı bir mahiyete sahiptir. Bu sebepledir ki dayandığı toplumsal temeller, devletle özdeşleşmiş ‘bürokratik tahakküm geleneğine’ karşı sivil alandan yükselmiştir.” Dolayısıyla sivil toplumun siyasetteki alanının genişlemesi kaçınılmaz olarak birincisi; demokratikleşme reformlarının devam etmesine ikincisi ise ekonomik büyümenin devamına bağlıdır.

Muhafazakârlar modern olur mu?

Muhafazakâr modernlik, devletten topluma doğru gelen düzenleyici, değiştirici, ‘otoriter batılılaşmacı reformlara’ karşı yerli kültürü savunan, bütün toplumsal unsurları mobilize edecek bir ideolojidir. Toplumsal aktörleri veya katmanları devlet iktidarını fiilen kullanan ideolojik ve politik kadrolardan oluşur. Devletin iktidar araçları üzerinden devşirilen çeşitli zümrelerin katılımıyla (siyasal toplumsallaşma süreciyle) bu kadrolar kendileri için geniş bir toplumsal zemin üretmeye çalışırlar ki, bunda zaman içinde epeyce bir mesafe kat ettiklerini belirtmek gerekir.

“O halde batılılaşma sürecinin ortaya çıkardığı bu toplumsal tabakaların kendilerini bu ideolojinin değişik versiyonlarıyla izah eden kesimlerini dışarda bırakacak bir anlayış, modern muhafazakârlığın kapsayıcı kimliği ile tutarlı değildir ve bu yüzden modern muhafazakârlığın gücü dayandığı ‘kültürel/siyasal bölünme eksenini’ demokratik çoğulculuk ekseninde genişleterek, batıcı ideolojinin devşirme alanını etkisizleştirecek, daraltacak bir siyasi yaklaşımı ilkesel olarak tavizsiz bir biçimde sürdürmek olmalıdır.”

1980 öncesi Türk siyasal yapısıyla ilgili çalışmalar yapan bazı akademisyenler sıkça Türkiye’de muhafazakâr-sağ partilerin küçük işletme sahibi köylüler ve özellikle zanaatkâr/esnaf olduğunu söyleyerek ülkede ekonomik gelişme karşısında ayakta kalması mümkün olmayan bu zümrelerin kaybolacağını dolayısıyla bu tür siyasi akımların geleceğinin olmayacağını ileri süren iddialı tezleri savundular.

Muhafazakarlığın geleceği

Üzerinden otuz yıl geçmeden bu iddiaların hepsi çöktü, çünkü yukarda vurguladığım gibi Türkiye’de ‘muhafazakârlık’ toplumsal sınıf durumuyla ilgili bir tavır, bir ideoloji değil, politik toplumun, topluma karşı ideolojisiyle yerlilik arasındaki bir çelişkinin sonucuydu ve bu sosyolojiye dayanan muhafazakâr/ yerli siyasal hareketin uygulayacağı veya toplumsal olarak üreteceği yani sivil örgütlenmelere dayanan ekonomik politikalar, küçük ölçekli üretim yapılarından başlayarak ticaret ve sanayi sermayesinin oluşumunu hızlandıran etkiler yaratacaktır. Vurgulanması gereken daha önemli bir husus ise, bu birikimin sadece ekonomiyle sınırlı olmayışı iş tecrübesi ve girişimci zihniyetin gelişmesinin önünü açmış olmasıdır.
Bu sürecin çok anlamlı sonuçları vardır: Bunlardan ilki, ülkenin küçük ve orta ölçekli kuruluşlara dayalı sanayileşmesi şehirleşmeyi alabildiğince hızlandırarak, sektörel olarak iç talebe dayanan büyüme dinamizmini sürekli olarak harekete geçirmiştir. İkinci bir olay ise, şehirleşme oranının yükselmesi, kentli insanın toplumsal taleplerini başat hale getirerek eğitim başta olmak üzere sosyal sektörlere yönelik hizmet üretimini motive etmesidir ki, bütün bu gelişmelerin orta sınıfları çoğaltan bir sürece yol açtığını görmek mümkündür.

Şimdi soru şu: “Bu yapısal değişimin dayandığı muhafazakâr modernlik, küresel süreçte Türkiye’nin tarihsel kaderini değiştirecek hamleleri devam ettirecek midir?”