Ekonomide kriz bekleyenlerin yine hayal kırıklığı yaşamasından bahsetmeye gerek kalmadı çünkü onların kehanetlerinin yanlışlanması alışkanlık haline geldi. Bunların içinde gazeteci yazar türünden olanların pişkinliğine zaten diyecek bir şey yoktur, fakat akademik çevrelerde bulunanların üniversite öğrencilerine iktisat dersi anlattıkları düşünülünce, üzülmemek elde değil.

Geçtiğimiz hafta açıklanan rakamlar ihracattaki artışın yedi aydır kesintisiz sürdüğünü göstermektedir. İstanbul Sanayi Odası’nın açıkladığı imalat sanayi verileri ise üretimin öncü sektöründe iyileşmenin devam ettiği yönündedir. Aylar sonra enflasyonda düşme eğiliminin görülmesi de sevindiricidir.

Ekonomideki gidişatın temel göstergelerinden en önemlisi dış ticaret hadleriyle ilgilidir. İhracattaki artışın süreklilik içinde devam etmesi ekonomi açısından önemlidir fakat daha önemlisi ihracattaki artışla birlikte dış ticaret açığının oransal olarak ‘azalma eğilimine’ girip girmemesi meselesidir. “Açıklanan rakamlara bakıldığında ekonomide bir anlamda ‘temeldeki çatlak’ durumunda olan dış ticaret açığının ihracata bağlı bir şekilde artmaya devam ettiğini göstermektedir. Bu bize yeni bir atılım zamanını işaret ettiği kadar ekonomide farklı bir merhaleye geçmek için takip edilmesi gereken yolu da işaret etmektedir. Öncelikle bu yolun üzerindeki taşları ortadan kaldıracak bir yaklaşıma ihtiyaç vardır; bunun için sektörel dış ticaret açıklarını tespit ederek, bu sektörlerin ve bu yapı içindeki ağırlığı olan firmaların dönüşümünü sağlayacak bir reforma öncelik verilmelidir.”

Temeldeki çatlak

Türkiye ekonomisinin 2001 krizinden sonra içine girdiği gelişme dalgası devam ediyor… Küresel krize rağmen ekonomide büyümenin sürekli hale gelmesinden neredeyse kesintisiz bir 15 yıldan bahsedilince ister istemez bunda önemli rol oynayan siyasi istikrardan ve onun kadar önemli olan bu dönem içinde uygulamaya konulan iktisat politikalarının rolünden de bahsetmek gerekir. Esasen siyasette sağlanan istikrarın devam etmesi için ekonomide bunu destekleyecek gelişmelerin sağlanması zorunludur ve bu gelişme dalgasının uzun sürmesinin arkasında yatan temel faktörlerden biri de budur.

“Türkiye’de bahsettiğimiz faktörlerin dışında ekonomiyi uzun dönemde taşıyan toplumsal ve ekonomik dinamiklere bulunmaktadır. Harekete geçmiş ekonomilerin dayandığı temeller arasında biri ekonomik diğeri toplumsal iki önemli değişim kadrosunun rolünden bahsetmek mümkündür. Ekonomik olanı, birikimin için kaynak yaratan süreçlerle ilgilidir. Bunlar arasında sektörler arası kaynak transferleri önemlidir ki bunlar arasında tarımdan tarım dışına yapılan aktarımların vazgeçilmez bir yeri bulunmaktadır.”

Bunda tarımsal ürün fiyatlarının reel olarak düşme eğiliminde olmasının oynadığı rolden bahsetmek gerekir fakat bu dinamiğin devam etmesi bakımından tarımda birim alandan veya birim yatırımdan elde edilen verimliğin artması bir başka söyleyişle tarımsal üretimin sektörel olarak tarım dışına aktardığı fazlanın sürekliliğinin artarak sağlanması gerekir. Başlangıçta yani 1970’lerden 1980’lerin sonuna kadar devam eden köylülüğe dayanan ekonomik yapının çözülmesi sürecinde, geleneksel tarım üretiminden transfer edilen fazlanın sınırlarına gelinmiş bulunmaktadır; bunun içindir ki artık tarımsal üretim yapılanmasında köklü bir dönüşüme ihtiyaç bulunmaktadır.

Harekete geçmiş ekonomiyi taşıyan ‘toplumsal faktörler’ arasında öncelikle farklılaşmış emek unsurlarından bahsetmek gerekir. Büyümeyi sürekli hale getiren, üretim unsurlarının bir araya getirilmesinde insan kaynağının zenginliği başlı başına önemli bir olaydır. “Üretim yapılarının kurulmasında, yatırımların gerçekleştirilmesi ve yönetilmesinde vasıfsız emekten çok farklı nitelikteki emeklere doğru hızlı bir dönüşümün yaşanması ve genç nüfusun bu süreci beslemesi Türkiye ekonomisinin gücünü oluşturan faktörlerden biridir.” Ekonomik büyümeyi taşıyan nüfus, eğitim, meslekleşme, emeğin farklılaşması, işbölümü gibi toplumsal gelişmeler ekonomide birikim sürecini besleyecek olaylardır ki yapılacak reformlara ‘birikim modelini’ değiştirecek bir perspektiften bakmak gerekir.