1 Mayıs işçilerin dayanışma günüdür ve 19. yüzyılın sonuna doğru işçilerin emeğin hakkını almak için verdikleri mücadelede kaybettiklerinin hatırasına düzenlenmiş, sembolik ve toplumsal değeri olan önemli bir gündür. Sanayi Çağı’nın doğuşuyla birlikte ortaya çıkan tablo yüzlerce yıllık tarımsal toplumların yapısını değiştirmiş, onların kurumlarını yetersiz hale getirmişti. Sosyal hakların, sosyal hukukunun olmadığı bir dönemin zihniyet ve kurumsal yapısında, sanayileşme sürecinin ortaya çıkardığı yeni toplumsal aktörlerin, yeni sosyal sorunların cevabının bulunması imkânsızdı.

Sanayi toplumu gerçeğini ilk gören düşünce adamlarından biri olan Saint Simon; eski sosyal örgütlenme biçimini ‘askeri toplum yapısı’ diye nitelerken, bu duruma ‘yeni toplum veya endüstricilerin toplumu’ adını vermektedir. “İşin gerçeği, endüstriyel üretimin sınıflara dayanan bir yapısı vardı ve bu sınıflar eski farklılıklara benzemedikleri gibi aralarındaki ilişkilerin de eski geleneklerle düzenlenmesi imkânsızdı. Bunlar için yeni toplumsal sözleşmeye, yeni hukuka, yeni örgütlenmelere kısaca yeni bir kurumsal yapıya ihtiyaç vardı.”

Emeğin kazanımları

Artık bu sorunların, o gün için yeni olan bu kurumların, ileri sanayi toplumlarında bir başka ifadeyle sanayi ötesi bir dönemde fazla bir anlamı kalmamıştır. Bu gelişmeleri sağlayan üretim düzenlerinde, ekonomilerinden teknolojiye kadar birçok şey değiştiği gibi siyasal yapılarında yaşanan büyük dönüşümü başaran ‘demokrasi devrimleri’ Sanayi Çağı’nın sorunlarının aşılmasında, sınıflar arasındaki çatışmayı, sınıfla arası rekabete dönüştüren bir süreci başlatmıştır.
1 Mayıslar ‘sanayi ötesi toplumları’ için sadece bir dayanışma günü anlamını ifade ederken yarı tarımsal, bırakınız ötesine geçmeyi henüz sanayi ile karşılaşmış toplumlar için neyi ifade etmektedirler? Dünyanın sanayi toplumu olamamış birçok toplumunda işçi sınıfları oluşmadığı için ya da sınıflaşma dinamikleri zayıf olduğu için, kurumsal olarak demokrasi, demokratik değerler siyaset meydanında yer almadığından, 1 Mayıslar genellikle törensel bir anlam ifade etmekten öteye geçemezler.
Türkiye sanayileşme sürecine geç girmiş bu konuda mesafe almakta geciktiği için ağır bedeller ödemiş bir ülkedir. İmparatorluk döneminde sanayi ile geç de olsa tanışılmış olmasına rağmen, bunda başarılı olunamaması imparatorluk ekonomisini olduğu kadar askeri ve siyasi yapısını da olumsuz etkileyerek İmparatorluğu 19. yüzyılda zor durumda bırakmıştır.

Demokrasi ve ekmek

Türkiye’de ağır sanayiye dayalı bir üretim yapısına geçilememesi, sanayi işçisine dayalı bir kültürün oluşmasını imkânsız hale getirmiştir. Bu durum, Türkiye’nin demokratikleşme sorununu derinleştirdiği kadar birçok konuda olumsuz neticelere sebep olmuştur. Sendikaların zayıf bir zeminde meydana gelmeleri, işçilerin sayısal olduğu kadar niteliksel olarak da güçlenmelerini sağlayacak sanayi işçiliğine dayanan örgütlenmelerden mahrum olmaları zaman içinde, bilhassa neo-liberal iktisat politikalarının yükseldiği bir dönemde, etkisizleşmelerine yol açmıştır.
“Türkiye’de sol olma iddiasını taşıyan hareketlerin, devletçi/bürokratik vesayet anlayışının içine sığınmaları, siyasal hayatı çoğulculaştıracak sosyal demokrat oluşumları sahneye çıkaracak işçi sendikalarının siyasi örgütlenmesi olan partilerin ortaya çıkamaması, bugün Türk demokrasisinin olduğu gibi işçi hareketinin de temel problemleri arasındadır.”
Böyle bir yapıda 1 Mayısların marjinal terör örgütlerine, etnik/dinsel örgütlenmelerin demokrasi karşıtı gösteri gününe dönüşmesini önlemek önemlidir; çünkü işçi sendikaları demokrasiye karşı bu tür gerici yapılanmalara meydan bırakmadan meseleye sahip çıkarak tarihsel sorunları pratik olarak aşacak bir yola girmiş olurlar. Türkiye’de işçi hareketi gelişme sorunlarını ancak demokrasi içinde kazanımlarını genişleterek çözebilir. Unutmayalım ki ekmeğin büyümesinin de, emeğin çoğalmasının da yolu demokrasiden geçmektedir.