• $8,5104
  • €10,2962
  • 498.414
  • 1441.33
31 Mart 2018 Cumartesi

İlk devlet başkanı otobiyografisi

H. Hümeyra Şahin
H. Hümeyra Şahin
YAZARIN SAYFASI

Politik liderlerin yaşamlarını anlatan otobiyografiler söz konusu olduğunda birkaç isim geliyor ilk akla. Nelson Mandela’nın ‘Long walk to freedom’, Dalai Lama’nın ‘Freedom in exile’ ya da Adolf Hitler’in ‘Mein Kampf’… Biraz daha bugünlere gelecek olursak, Barack Obama’nın ‘Dreams my father’… Her biri, dünya tarihine mal olmuş liderlerin kendi yaptıkları tarihi, nasıl yazdıklarını gösteriyor. İlginç bir deneyim!

Biyografi, otobiyografi gibi çalışmaların 19.yy’da Batı’da ortaya çıkmış modern türler olduğu düşünülür. Oysa kendi tarihsel geleneğimize baktığımızda buna eşdeğer gelenekli türler olduğunu görürüz. Hz. Muhammed (sav)’in hayatını konu alan siyer/sireti özel bir alan olarak konumlandırıp ayrı bir tarafa koyalım. Bunun dışında kayda değer örnekler var. Bunların başında bir devlet başkanının kendi yaşamını anlattığı (bilinen) ilk Türkçe eser diyebileceğimiz bir çalışma mevcut; Babürname!

Babürname, Doğu Türkçesinde yazılmış en ünlü eserlerden biri olup, Türk tarih geleneğinde belki de en eski devlet başkanı otobiyografisi. Babür’ün, eserinden ‘vekayi’, ‘tarih’ diye bahsettiği bilinir.

Timur’un beşinci göbekten torunu olan Babür, (Timur Bey, Miranşah, Sultan Muhammed, Sultan Ebu Said, Ömer Şeyh) zamanının en büyük dört beş önemli kişisi arasında bulunmaktadır. On iki yaşında Fergana’da tahta çıktığında Timur’un bıraktığı devlet çürüyüp dağılmıştı.

Timur’dan kalan ülkelerin en fakirinde, babasının bir kaza sonucunda ölmesi üzerine Babür on iki yaşında padişah oldu. Varlığı birkaç yüzyıl süren bir devlet kurdu. XVIII. yy. başlarına kadar güçlü ve neredeyse tüm Hindistan’ı kaplayacak bir iktidar oluşturdu.

Hatıratında, siyasi iktidarını koruma ve yeni siyasi birlikler kurma yolunda yaptığı mücadeleleri anlatan Babür, eserinde gittiği ülkelerin coğrafyasına, iklimine, hayvanlarına, bitkilerine, halkının adetlerine, ölçü ve tartı gibi detaylara yer verdi. Siyasi, askeri, idari örgütler yanında mizaçları tanımakta da usta olduğu görülür.

12 yaşında tahta çıktığı 1494’ten vefat ettiği 1530 tarihleri arasında hayatının bazı kesitlerine dair bölümlerin eksik olduğu bilinir. Yarıya yakın bu bölümün kayıp mı olduğu yoksa bilinçli olarak mı atlandığı bilinmemektedir.

Babürname, sadece önemli bir devlet adamının hayatını içermesi bakımından değil, edebi anlamda da sadeliği ve içtenliğiyle ön planda bir eserdir.

17.yy’da Avrupalı şarkiyatçılar onu keşfetmiş ve çeşitli dillere çevirerek kullanmışlardır. Türkçeye Reşit Rahmeti Arat tarafından çevrilen eser, bir devlet adamının sistematik değil ama vakit buldukça olayları kayda geçirdiği otobiyografik, tarihi vasıflarıyla türünün önemli örneklerinden birisidir.

<p>Tarihçi-Yazar Koray Şerbetçi bu hafta Kestirmeden Tarih  programında Kudüs özel bölümüyle karşını

Medeniyetlerin aynası Kudüs… Kadim şehre kim ne getirdi?

NASA Mars'ın 3 boyutlu görüntülerini yayınladı

Düştüğü dere yatağında 5 gün mahsur kaldı

Mersin sahilinde bulundu! Sahil güvenlik hemen çalışma başlattı