• $12,885
  • €14,5378
  • 739.056
  • 1808.79
3 Nisan 2018 Salı

Bir valide sultan kitaplığı

Osmanlı haremi, yaygın olarak oryantalistlerin hayal dünyasının ürünü düşüncelerle özdeşleşmiştir. Ya da savunmacı bir yaklaşımın neticesi olarak abartılı bir kutsiyetle anılır. Oysa harem, Osmanlı Sarayı’nın mahremi olarak aslında yabancıların giremediği, dolayısıyla da tam anlamıyla bilemeyeceğimiz özel bir alandır. Oryantalistlerin tamamen hayal dünyasında kurguladığı tasvirlerin uzağında bir gerçekliğe sahiptir.

Harem söz konusu olduğunda en doğru kaynak, hayalin ve kasıtlı tasvirlerin ötesinde tarihi kaynaklara dayanılarak yapılan akademik tarih çalışmalarıdır. Bu araştırmalar bize Osmanlı hareminin, daha özelde Osmanlı kadınlarının yaşamının gerçek kodlarını sunar. Bu tür araştırmalarda ilginç bilgiler olduğu kadar, bizi yeni perspektiflere davet eden gerçekler de ortaya çıkmaktadır. Sözgelimi yaygın algının, iktidar hırsı, entrika, hatta cinsellik üzerine kurulduğu haremde, bir valide sultanın geniş denebilecek kütüphanesinin varlığı ilgi çekicidir.

Bezmialem Valide Sultan bu konuda dikkate değer bir isimdir. Cariye olarak girdiği sarayda, ‘Alemin meclisi’ anlamına gelen bir ismin ona verilmesi, daha o dönemde, önemli işlere mührünü vuracağının adeta beklentisi gibidir. Sultan Abdülmecid’in annesi, II. Mahmud’un eşi ve II. Abdülhamid, Sultan V. Murad, Sultan Reşad ve Sultan Vahdettin’in babaanneleridir.

Prof. Dr. Arzu Terzi’nin birinci el kaynaklara dayanarak hazırladığı Bezmialem Valide Sultan adlı eser, bir valide sultanın haremin idaresini aşan sorumlulukları ve ilgi alanları konusunda bize zengin bilgiler sunar.

Dumanı üzerinde yeni çıkan kitapta, oğlu Sultan Abdülmecid’i destekleyen, sürekli halk arasında dolaşan, vakıflar kuran aktif bir yaşam çıkar karşımıza. Öyle ki, halkın istek ve şikayetlerini bildirebildikleri bir devlet ana rolü üstlenmiştir. Sultan Abdülmecid’in devlet idaresine dair aldığı kararlarda daima yanındadır.

Paşaların devlete sadakatinin devamının sağlanmasında önemli rolü olmuş, padişahın seyahatleri sırasında devlet adamları ile görüşmüş, gerektiğinde valilerle yazışmıştır. Dünya siyasetine yön veren liderlerin eşleriyle de irtibat kurmuştur. Avusturya Başbakanı Prens Metternich’in eşi bunlardan biridir.

Sultan Abdülmecid’in, devlet adamlarına hep askeri alanda çalışıldığı, oysa asıl amacın memleketin imar ve refahı için çalışılması gerektiği talimatı, valide sultanın kurduğu Vakıf Gureba Hastanesi ve Darulmaarif Mektebi ile tecessüm etmiştir.

Bezmialem Valide Sultan’ın daha sonra Darulmaarif Mektebi’ne bağışlayacağı kütüphanesi, Sultan’ın ilgi alanlarını göstermesi bakımından ilgi çekicidir. Kütüphane, çoğunlukla sanatsal değeri yüksek el yazmalarından oluşmaktadır. Valide Sultan’ın, İmam-ı Azam’ın kasidesi Durr-i Meknun’u almak üzere sahaflara gönderdiği ağalarından birinin aynı zamanda Naima, İzzi, Subhi, Vasıf gibi kroniklerden satın alması, Sultan’ın kitap tercihlerini gösterir niteliktedir. 439 ciltten oluşan kütüphanesinin, Tefsir, Hadis, Tasavvuf gibi dini ilimlerin yanı sıra, Lügat, Dünya ve Osmanlı Tarihi, Fenn-i edeb, Tıp, edebi divanlar ve çeşitli mecmualardan oluştuğu görülür.

Bezmialem Valide Sultan kamuya açık tüm yardımseverliğinin ötesinde aynı zamanda bir padişah annesidir ve oğluyla mektupları son derece ilginçtir. Bir mektubuna şu latif cümlelerle başlar;

‘Şevketlü Tatlı Canım Gözüm Nur-ı Efendim,

Şevketlü mehabetlü Nur-i Didem Sermaye-i Hayatım Arslanım Efendim…’ şeklinde devam eden mektup, Bezmialem Valide Sultan portresine müşfik bir anne vasfını da ekler.

Vefat yıldönümü önümüzdeki ay olan Bezmialem Valide Sultan, birçok açıdan keşfedilmeyi bekleyen önemli bir Osmanlı kadını figürüdür.

(Detaylı bilgi için bkz. Prof. Dr. Arzu Terzi, Bezmialem Valide Sultan, Timaş Yay., İstanbul 2018.)

<p> </p>

Sergen Yalçın'ın istifasına ret kararı

Uşak'ta dere yatağında patlamamış top mermisi bulundu

Günün en çok paylaşılan fotoğrafları (29 Kasım 2021)

Kuvvetli lodos hayatı olumsuz etkiliyor