Ekonomide çarkların dönmesinin hızlandığı, faizlerin düşüp, enflasyonun inişe geçip, büyüme eğilimin güçlenmeye başladığı bir zamanda virüs salgının bu süreci olumsuz etkilemesi elbette çok kötü olmuştur.

Geçtiğimiz gün açıklanan dönemle ilgili ilk veriler, rakamlara bakıldığı zaman dış ticaret hacminde bir yıl önceki yılın aynı ayına göre % 6,76 düzeyde oransal azalmanın gerçekleştiğini göstermektedir, bu oran miktar olarak ise 32. 247 milyon dolardır. Mart ayı dış ticaret açığının 5.395 milyon dolar olduğu görülürken ihracatın ithalatı karşılama oranı ise gerileyip % 71,3 oldu. Burada rakamlar virüs etkisini açıkça göstermektedir. Yılın ilk iki ayında ihracattaki % 4,1’lik büyüme mart aynın etkisiyle üçüncü ayda negatife dönmüştür. Virüs etkisinin genel fiyatlar sevisinin artış hızında yani enflasyonda da kendisini göstermekte gecikmediği görülmektedir. Mart ayında 0,57 oranında artan Tüketici Fiyatları, yıllık temelde % 11,86’ya yükselmiştir.

ÜRETİM MEKANİZMASI

Ekonominin bu süreci aşması bir anlamda sürecin çok yönlü yönetişimine bağlıdır. Dikkat edilirse yönetim değil özellikle yönetişim tabirini kullanıyorum; pandemi gibi tahripkar bir olayın tek taraflı olarak devlet tarafından uygulanan politikalarla aşılması zordur; burada sivil topluma, halka ve nihai olarak aile ve bireylere büyük bir rol düşmektedir.

Modern ekonomi, esas itibariyle üretim ve pazarın etkileşimini dinamik bir hale getiren, hammaddelerin, ürünlerin, paranın ve elbette ki insanların hareketliliğine dayanan bir ekonomidir; bu ilişkilerin kurulduğu ortamın adına ise piyasa denilmektedir. Eğer bu hareketlilik mümkün olmazsa ekonominin faktörlerinden biri yada birkaçı hareket etme kabiliyetini kaybederse, o zaman ekonominin işleyişinde sorunların ortaya çıkması kaçınılmaz hale gelecektir. Salgın dolayısıyla insanların eve kapandığı, alıveriş yerlerinin kapandığı, çarşı-pazara sınırlamalar geldiği dahası ulaşımın büyük ölçüde durduğu bir dönemde ekonomik sorunun derinleşme eğilimi ortaya çıkacaktır.

KAYNAK NEREDE

Burada esas mesele salgının atlatılması olduğuna göre alınan bu tedbirlerin vazgeçilmezliği ortadadır. O halde ekonomide sorunun aşılması nasıl olacaktır. Bugünlerde herkes devletin para basıp dağıtmasından bahsetmektedir ki bunun devletin elindeki araçlardan biri olduğunu Keynes’ten bu yana bilmeyen yoktur. Bu günümüz bağlamında gelirin yeniden dağıtım imkanıdır.

Burada iki mesele vardır: Birincisi; ekonominin arz yönüdür ki üretim yapısının sürekliliğini koruyacak tedbirlerin bu aşamada devreye sokulması önemlidir. Devletin uygulamaya soktuğu birçok tedbir, üretimde çarkların dönmesine imkan sağlayacaktır. İkincisi ekonominin talep yönüyle ilgili düzenlemeler ve tedbirlerdir. Burada çalışanlar, işleri durduğu için çalışamayacak hale gelenler, kapanan küçük işyeri sahipleri, esnaf, işsizler ve toplumun yoksul kesimlerine yapılacak gelir transferleri ile meselenin hem ekonomisi hem de sosyal boyutu düzenlenmiş olacaktır. Kaynak nerede mi? Kaynak milletin üretim gücünde, milletin birliğinde, devletin iradesindedir.