Geçen cumartesi felsefe yazımda Kılıçdaroğlu’nun makyavelizminden bahisle düşünür Machiavelli’ye değindim. Bu kez Türk soluna hakim olan nihilizm (hiççilik) konusundan söz edeceğim.
Bir sanat eserinde nihilizmi yani insani değerlerin bir hiç olduğunu savunan ilk kahraman, Tourgueniev’in ‘Babalar ve Oğullar’ kitabındaki liberal Bazarov’dur. Onun ‘pozitivist’ ve değer tanımaz nihilizmi, her soruya ilkel ‘bilimci’ bakışıyla cevap vermekten ibarettir. Rusya’da, 1860’lardaki sorunlara piyasa ve teknik dışında bir çözüm olmadığını sanan bu kuşaktan sadece 10-20 yıl sonra, ‘liberallerin çocukları’ devrimci nihilistler ortaya çıkmıştır.
‘Devrimcinin El Kitabı’ broşürünün yazarı Netchaïev bu akımın en belirgin simasıdır. Rus Çarı’nı öldürmeye kadar varan bir dizi terör eylemini ve örgüt içi cinayetleri gerçekleştiren devrimci nihilistler gizli çalışma ve örgütlenmede sadece aşırı sola değil , dinsel cemaat görünümlü şebekelere de bir model oluşturmuşlardır. Anarşizmin teorisyeni Bakunin bu konuda şu ilginç saptamada bulunmuştu :
‘Netchaiev sağlam bir örgüt oluşturmak için politikada Machiavelli’yi temel almak ve Cizvit tarikatının ikiyüzlü sistemini benimsemek gerektiği sonucuna vardı: Gövdesi şiddet, ruhu yalan olan bir örgüt. Gerçeği bilme hakkı, karşılıklı güven ve dayanışma sadece toplumun en has tabakasını oluşturan bir düzine kutsal seçkin arasında mevcuttur. Geri kalan herkes bu sayısı on kadar olan insanın kör aleti ve sömürü aracıdır. Onları aldatmak, yoldan çıkarmak, mallarını çalmak ve gerektiğinde yok etmek serbesttir, hatta tavsiye edilir. ‘ (Boris Souvarin’den alınmıştır)
Dostoyevski’nin ‘Ecinliler’ adlı romanında Netchaïev’in teorilerini anlatan Verkhovensky adlı kahraman şöyle der: ‘Onlarda casusluk var. Onların sisteminde her üye gözünü bir diğerinden ayırmaz ve ihbarcılık bir görevdir. Her biri herkese aittir ve herkes de her birine. Hepsi köledir ve kölelikte eşittirler. İftira ve cinayete de rastlanır.’
Bu özellikler hem ülkemizdeki paralel yapıyı hem de sol fraksiyonları akla getiriyor. Gerçekte nihilizmin ve doğal olarak sol nihilizmin de temeli, 20’nci yüzyıl filozofu Heidegger’in de vurguladığı gibi metafizik düşüncedir. Gerçek dünyayı zihinlerindeki dünyaya uygun görmeyen mistikler ‘yalan dünya’ sızıltısıyla toplumu terk eder ve keşiş mağarasına çekilirler. Tıpkı, kendini toplumdan soyutlayan kendi kabuğunda yaşayan sol aydınlar gibi.
Değerleri yıkmada halka önderlik edecek Netchaïev’in merkez komitesi ile sahte mehdinin has tabakası arasında ne fark vardır?
Kıyametçi cemaatle büyük bir kıyam (devrim) bekleyen fraksiyonlar arasında ne fark vardır? Her iki grup da, bilim ve dini birbirinin yerine koyarak tarihi ve değerleri inkar etmekte ve tek doğruyu kendi yanılmaz liderlerinin iki dudağı arasında görmektedirler.
Değerler dünyası ile maddi dünya birbirinden koparılıp, karşı karşıya getirildiği zaman ya biri ya diğeri hiç sayılmaktadır. Nihilizmin temeli budur. Batı kapitalizminde sermaye akla gelebilecek her şeyi alım-satım konusu yapar. Tüketim iştahını insanların kılcal damarlarına kadar genişletir. İnsanların elinden her şeylerini alır ve sermayenin her an, her saniye büyümesi için onları bir köle olarak çalışmaya mecbur bırakır. Böyle bir sistem her türlü değer ve inancı, insan, kavim ve aile dayanışmasını, aidiyet adına ne varsa, cinsiyet ve yaş dilimi de dâhil olmak üzere yıkmak ve yok etmek zorundadır. Bu nedenle, Eski Yunan’da putperest Platon düşüncesiyle başlayıp Nietzsche’ye kadar uzanan metafizik felsefenin son aşaması da nihilizm olmuştur.
Hiçbir değeri olmayan bir toplum, küresel sermayenin insanlara zorla benimsetmeye çalıştığı teknokratik toplumdur. Son yıllarda yaşadığımız her olayda küresel sermayenin yanında yer alan Türk solunun yazı turası silinmiştir. Halkımızın binlerce yıllık değerlerini inkarla işe başlamış, sonunda çatı adayı konusunda görüldüğü gibi kendi bayrakları haline gelmiş değerleri bile hiçe saymışlardır. İçleri boşalmış, otomat mankene dönüşmüşlerdir.