WASHINGTON 

Washington’daki Suriye tartışması Kongre’nin tatilden dönmesiyle iyice alevlenmişti ki Rusya’dan ilginç bir teklif geldi. Putin, Esad’ın kimyasal silahlarını uluslararası denetime açması ve bunların imha edilmesi karşılığında Amerika’nın askeri müdahaleden vazgeçmesini önerdi. Obama diplomasiye şans verilmesi gerektiğini söyleyerek Rusya’nın önerisini kabul etti ve Kongre’den müdahale oylamasını ertelemesini istedi. 

Bu karar Kongre’de Obama’nın elini güçlendirecek. Neden mi? Obama müdahale kararını Kongre’ye havale etti fakat halk müdahaleyi istemiyor ve Kongre’den de müdahaleye evet kararı çıkması çok güç görünüyor. Eğer planlandığı gibi Kongre oylaması bu hafta yapılsaydı Obama kaybedecekti. Rusya’nın planına evet diyerek oylamayı ertelemek için meşru bir sebep bulmuş oldu ve utanç verici bir yenilgiyi şimdilik önledi. Böylece Kongre’yi ikna çalışmaları için zaman kazanmış oldu. 

Kongre askeri müdahalenin Esad’ın davranışını değiştirmeyeceğini düşünüyor. Obama, Suriye’nin Rus planına evet demesini Amerika’nın müdahale tehdidinin sonucu olduğu şeklinde yansıtıyor. Böylece Esad’ın herkesin düşündüğü kadar çılgın olmadığını, tehdidin bile sınırlı da olsa Esad’ı işbirliğine zorladığını, bu yüzden askeri müdahalenin istenen sonucu vereceğini söylüyor. Eğer Rus planı işe yarar ve Esad’ın kimyasal silahları yok edilirse ne ala, Amerika istemediği bir savaşa girmekten kurtulmuş olacak. Fakat plan başarısız olursa Obama Kongre’ye ‘müdahale tehdidiyle bir parça yol aldık, diplomatik yolları tükettik ama Esad hâlâ kimyasallarından vazgeçmiyor, müdahale şart’ diyerek evet oylarını artırabilir. 

DURUM İÇ AÇICI DEĞİL

Bu, meselenin Obama cephesinden görünüşü. Meseleye Suriye’deki çatışmaya çözüm bulma perspektifinden bakarsak durum hiç de iç açıcı değil çünkü planın işlemesi için Esad’ın Amerika ve Rusya ile yüzde yüz işbirliği yapması şart. Esad’ın dünyanın dördüncü en büyük kimyasal silah stokuna sahip olduğu söyleniyor ve bu silahlar bir yerden başka bir yere taşınabiliyor. Çatışma başladığından bu yana Esad’ın stoklarının yerini değiştirdiği ve Batı’nın bilmediği onlarca farklı noktada depoladığı belirtiliyor. Bunların yerlerini Esad’ın işbirliği olmadan tespit etmek çok zor. Burada sorulması gereken ilk soru şu: Esad neden stoklarının tamamının yerini Batı ile paylaşsın ki? Bir kısmını gösterip, stoklarımın tamamı budur diyebilir ve geri kalanını acil durumda kullanılmak üzere kendisine saklayabilir. Sonuçta nereye gideceğini bilmediği uzun bir sivil savaşın içinde, şimdilik Ruslardan konvansiyonel silahlar almaya devam ediyor fakat bir sebeple bu tehlikeye girerse Esad’ın elindeki en büyük kozu kimyasalları. Diyelim ki Esad tüm iyi niyetiyle stokların tamamını uluslararası dünyanın kontrolüne açtı, iş orada bitmiyor. Bu silahların yerlerinin saptanıp imha edilmesi uzun ve meşakkatli bir süreç. Uzmanlar imha işleminin 10 yıldan fazla süreceğini ve milyarlarca dolara mal olacağını söylüyor. Amerika soğuk savaştan kalma kendi kimyasal silahlarını imhaya başladı ama 2023’ten önce bitiremeyeceğini söylüyor. Üstelik sadece imha ekibini ülkeye göndermekle de iş bitmiyor. Ekibin güvenliğinin sağlanması için uluslararası askeri bir gücün de Suriye’ye konuşlandırılması şart. 
Rusya’nın planı Obama’yı rahatlatmış olabilir fakat meselenin çözümünü hem güçleştiriyor hem de geciktiriyor. Obama diplomasiye şans verelim diyerek diplomatik süreci sivil savaşın bitmesine, ölümlerin durmasına, ateşkes imzalanmasına değil kimyasal silahların kontrolüne indirgemiş oluyor.