Başını Obama yönetiminin çektiği grup Müslüman Kardeşler yönetimine rağmen Mısır'a yapılan askeri ve finansal yardımın devam etmesi gerektiğinden, Cumhuriyetçi kamp ise Mohammed Morsi yönetiminin Amerika ve İsrail karşıtı olduğu gerekçesiyle yardımın kesilmesinden yana.

Mısır kuşkusuz önemli bir ülke, özellikle de Amerikan çıkarları açısından. 80 milyonluk nüfusuyla Arap dünyasının kalbi. Amerikan donanmasının Körfez'deki askeri varlığını devam ettirebilmesi için gemilerini Mısır'ın kontrolündeki Süveyş Kanalı'ndan geçirmesi gerekiyor. Ayrıca Sina Yarımadası'nın güvenliği, Mısır'la imzalanan güvenlik anlaşmaları Amerika'nın terörle mücadelesi için önemli. Fakat Washington'daki Mısır'a yardım tartışmasında asıl mesele bunlardan hiçbiri değil. Asıl mesele, Arap Baharı'nın Camp David'le kurulan bölgesel düzeni yıkıyor olması ve Amerika'nın kurulmakta olan yeni düzenin neresinde olacağı.

1979'da İsrail ve Mısır arasında imzalanan Camp David antlaşması Arap Baharı'na kadar bölgesel dinamiklere şekil veren en temel faktörlerden biriydi. Pan-Arabizm'in doğum yeri olan Mısır'ın, Amerika'nın liderliğinde İsrail'le barış imzalaması bölgede İsrail'e karşı oluşmuş Arap blokunun çözülmesine neden oldu ve İsrail-Filistin meselesini bölgenin en önemli gündem maddesi yaptı. Fakat belki de Camp David'in en önemli sonucu İsrail'i Amerika'nın Ortadoğu siyasetinin ana ekseni yapmasıydı. Anlaşmaya destek veren Arap liderlerine finansal ve askeri yardım Amerika'nın İsrail merkezli bölge politikasının önemli ayaklarından birisi oldu. Mısır, İsrail'den sonra bölgenin en çok Amerikan yardımı alan ülkesi haline geldi, Ürdün'ün milyonlarca dolarlık borcu silindi, Kongre tarafından kurulan 'Ortadoğu Bölgesel İşbirliği Programı' (OBİ) gibi pek çok program kapsamında Fas'a, Tunus'a, Lübnan'a, Gazze ve Batı Şeria'ya İsrail'le işbirliği yapması karşılığında milyonlar aktarıldı.

Ortadoğu'ya yapılan bu yardımlar bugüne kadar Washington'da sorgulanmadı çünkü Amerika kapalı kapılar ardında milyonlarca dolar ve onlarca F-16 karşılığında Arap diktatörlerin işbirliğini satın alarak hem kendisinin hem İsrail'in çıkarlarını koruyabildi.

CAMP DAVID DÜZENİNİN SONU

Bu yardım paketlerinin şimdi sorgulanmasının sebebi ise Camp David ile kurulan düzenin Arap Baharı'yla yıkılıyor olması. Devrimin yaşandığı ülkelerde artık Amerikan başkanlarının muhatapları halk iradesini hiçe sayma lüksü olan diktatörler değil, demokratikleşmedeki tüm tökezlemelerine rağmen halkoyuyla başa gelmiş yönetimler. Bu yönetimler attıkları her siyasi adımda pek de Amerika ve İsrail dostu olmayan halklarının sesini dinlemek zorunda. Halk ayaklanmaları bölge siyasetindeki aktörleri ve gündem maddelerini de çeşitlendirdi. İsrail-Filistin meselesi hâlâ önemli fakat bölge gündemini artık azınlık hakları, din-devlet ilişkisi, anayasa çalışmaları gibi mevzularla paylaşmak zorunda. Bu yeni kurulmakta olan düzende, Amerika da artık bölge politikasını sadece İsrail üzerinden belirleyemez, belirlemeye kalkışırsa bölgede daha da izole olur.

Obama ilk döneminde bu yönde adımlar attı fakat Arap Baharı, Amerikan dış politikasında 1979'dan bu yana oluşturulmuş OBİ gibi onlarca kurumun ve İsrail'i merkeze oturtan dış politika refleksinin tümüyle değiştirilmesini zorunlu kılıyor. Obama'nın, Morsi'nin İsrail'e mesafeli tavrına rağmen Mısır'a Amerikan yardımını devam ettirmeyi savunması işte bu çabanın ürünü. Karşısında ise buna direnç gösteren Camp David zihniyeti. Kısacası Mısır tartışması sadece Mısır'la ilgili değil. Kongre'den yükselen sesler Washington'ın doğum sancısı, nasıl bir Ortadoğu siyaseti doğacak hep birlikte göreceğiz.

Gönül TOL