Asgari ücret pazarlıklarında öne çıkan refahın ve istihdamın korunması, önümüzdeki dönemde kayıt dışı istihdamın engellenmesini daha da önemli hale getirecek. Bu süreç grup başkanlığı formülü ile aşılabilir.

Asgari ücret görüşmelerinde önümüzdeki hafta kritik sürece giriyoruz. Milyonları ilgilendiren asfari ücretin haftaya belli olması bekleniyor. Devletin temel kaygısı ise asgari ücretle beraber refahın da korunması. Refahın korunması açısından asgari ücretin seviyesi çok önemli. Diğer taraftan kayıt dışı istihdam ve eksik bildirimin engellenmesi de refahın korunmasının anahtarı. Bu çerçevede kayıt dışı istihdamın ve eksik bildirimin engellenmesi için grup başkanlığı formülü öne çıkıyor.

Türkiye'de çalışma hayatı ve sosyal güvenlik sisteminin denetimi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın denetim birimi olan İş Teftiş Kurulu bünyesindeki iş müfettişleri, SGK bünyesindeki sosyal güvenlik denetmenleri ve kurum müfettişleri tarafından yapılıyor. Bu üç denetim birimi, çalışma hayatının denetimi için, yapmakta olduğu işler birbirine benzer nitelikte ve hatta birçok noktada aynıdır.

BAĞIMSIZLIK ÖNEMLİ

Fakat sadece 'Sosyal Güvenlik Denetmenleri'nin yapılanması merkezilikten uzak ve müdahaleye çok açık haldedir. O yüzden denetmenler grup başkanlığı formülü ile tek çatı altında birleştirilerek etkin denetim mekanizması sağlanabilir. Denetmen, tüm denetim faaliyetlerini gerçekleştirirken yaptığı iş ile ilgili tüm konularda bağımsız hareket etmek durumunda. Sosyal güvenlik denetmenleri kayıt dışı istihdam ile mücadelede, tüm kamu yönetimi içinde ve bilhassa Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve SGK bünyesinde en aktif şekilde görev yapan, çalışma hayatının neredeyse her alanında ve özellikle de sahada çok önemli işlevler üstlenmiş olan bir meslek grubu. Sosyal güvenlik mevzuatının uygulanmasından doğan denetim gereksinimi büyük ölçüde sosyal güvenlik denetmenlerince karşılanıyor.

Sosyal güvenlik denetimi yapan denetmenlerin görevlerini yerine getirirken bağımsızlık ve özerkliğe sahip olmaları denetimin kalitesi ve güvenilirliği açısından çok önemli. Bu nedenle denetmenlere görevlerinin doğası gereği bağımsızlık ve özerklik sağlanmalıdır. Denetmenlerin bağımsızlığı; SGK'nın diğer faaliyetlerine dahil olmamaları, gerekli tüm rapor ve belgelere erişim sağlanması, kurum personelinden bağımsız olmaları vb. birçok yönden de ortaya çıkmaktadır.

3 BİN DENETMEN 3600'E DAHİL EDİLMELİ

Sosyal güvenlik denetmenleri, mevcut hali ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "Hizmet Sınıfları İtibariyle Unvan Veya Aylık Alınan Derecelere Göre Ek Göstergeler" başlıklı I sayılı cetvelinin "I - Genel İdare Hizmetleri Sınıfı" kısmının (h) maddesinde yer almaktalar ve 2200 ek göstergeye sahiptirler. Kayıt dışı istihdamın önlenmesinde, 3.000 denetmen/denetmen yardımcısı sayısı ile çok büyük pay sahibi olan ve maalesef kamuda kariyer meslek grubu içinde yer alan diğer denetim elemanları ile özlük hakları ile arasında önemli farklılık bulunan sosyal güvenlik denetmenlerinin, 3600 ek gösterge çalışmasında yer alması denetimin etkinliği ve bağımsızlığı açısından da önem arz etmektedir.

DENETMENLER NE YAPIYOR?

SGK'nın ölümle sonuçlanan iş kazaları, asgari işçilik incelemeleri, sağlık hizmeti sunucularının denetimi ve personel soruşturmaları dışında kalan diğer tüm denetim alanları sosyal güvenlik denetmenlerinin görev alanını oluşturmaktadır. Bu görevlerin başında ise kayıt dışı veya eksik kazanç bildirimine ilişkin ihbar ve şikayetlerin incelenmesi, sahte işyeri ve sahte sigortalılık soruşturmaları, iş kazası soruşturmaları gibi işlemler gelmekte. 2020 yılı içinde 100 bin denetim yapılmış, 63 bin işyeri denetlenmiş, 25 bin sigortasız çalışan tespit edilerek kayıt altına alınmıştır.