Son günlerde Pakistan'daki gelişmeleri tüm dünya özellikle de Türk kamuoyu dikkatle takip ediyor. Imran Khan'ın Başbakanlığında kurulan koalisyon hükümeti, koalisyonu oluşturan bazı partilerin muhalefet safına geçmesiyle düşürüldü ve Imran Khan devrildi. Üstelik bu süreçte yaşananlar biz Türkler için çok tanıdıktı.

Imran Khan'ın PTI partisi seçimlerde en çok oyu almasına rağmen Meclis'te tek başına çoğunluğu elde edemediği için neredeyse bir düzine küçük siyasal parti veya hareketle bir araya gelip koalisyon hükümeti kurmak zorunda kalmıştı. Neticede koalisyon hükümeti kuruldu ama Imran Khan'ın karşısında büyük sorunlar vardı.

Afganistan'ın işgali neticesinde Pakistan da büyük zarar görmüş; hem işgalin hem de terör örgütlerinin yarattığı kaos Pakistan'ı da istikrarsızlığa sürüklemişti. O kadar ki ABD sık sık Pakistan topraklarına saldırı düzenleyebiliyor, Pakistan başarısız devlet (failed state) olmaya doğru gidiyordu.

Dahası bundan daha büyük kronik sorunlar da vardı. Pakistan bir darbeler ülkesiydi. Defalarca askeri darbe yapılmış; askeri yönetimler ülkeyi yönetmişti. Askeri vesayetin olduğu ülkede bugüne kadar neredeyse seçilmiş hiçbir hükümet 5 yıllık süresini tamamlayamamıştı. Ya koalisyonlar dağılıyor, ya asker müdahale ediyordu.

Yine hemen hemen bu tür müdahalelerin hepsinin arkasında bir şekilde ABD bulunuyordu. Çünkü Pakistan Çin ve Hindistan'a komşu, ABD ekseninde bir ülkeydi ve dahası nükleer silaha sahip tek Müslüman ülkeydi. ABD açısından başıboş bırakılamaz, bağımsızlıkçı ve çok yönlü dış politika takip etmesine müsaade edilmezdi. Seçilmiş hükümetler bunu yapmayı aklından bile geçirse ABD kendisine yakın olan Pakistan ordusuna müdahale ettirirdi. Imran Khan'ın ABD'ye karşı vesayeti kabul etmeyen ve Çin ile Rusya'ya yakın duran politikası da ABD'yi rahatsız ediyordu.

Size bu hikâye bir yerden tanıdık geldi mi? Dahası da var.

Geçtiğimiz günlerde Imran Khan'ın Başbakanı olduğu hükümete destek veren iki küçük parti desteklerini çekip muhalefet saflarına geçince zaten zayıf olan demokratik sistem bir kez daha büyük bir krizle karşı karşıya kaldı.

Pakistan 2010'daki anayasal değişiklikle cumhurbaşkanının yetkileri kısıtlanmıştı. Türkiye'de 6'lı muhalefet blokunun geri getirmek istediği ve adına da siyaset bilimi literatüründe hiçbir yeri olmayan "güçlendirilmiş parlamenter sistem" dedikleri taslaktakine benzer bir parlamenter sistemdi netice. Darbecilere karşı yapılan bu değişiklik yine parlamenter sistemi öngördüğü için ilaç olamadı.

Etiketi ne olursa olsun, bu sıradan parlamenter sistemlerde koalisyon hükümetleri ömrünü tamamlayamıyor; çok oy almış partiler koalisyon kurmak için küçük partilere bağımlı hale geldiği için de muktedir olamıyor. Ve neticede bu istikrarsızlık askerî vesayete alan açıyor. Pakistan gibi demokrasisi oturmamış, sivil hükümetlerin (darbe yapmadıkları zamanda bile) askerlerin onayını alarak ülkeyi yönetmek durumunda kaldıkları ülkelerde hem iç hem de dış vesayet yapılarına uygun bir zemin oluşmuş oluyor.

Neticede ABD gibi güçlerin sürekli faydalanıp kendisine bağlı cuntalarla müdahale ettirdiği zayıf bir demokrasi ülkenin bağımsızlığını da riske sokar hâle geliyor.

İşte bu nedenle Türkiye ve Pakistan gibi demokrasi ve sivilleşme tarihi sorunlu olan; vesayet yapılarıyla boğuşmak zorunda kalmış ve bu vesayet yapılarını taşeronlaştırmak isteyen ABD gibi güçlerin bulunduğu bir siyasal atmosferde parlamenter sistem kriz, vesayet ve istikrarsızlık üretiyor.

Bakalım Imran Khan gibi Batı elitlerini iyi tanıyıp Batı'da uzun yıllar yaşamış; ülkesine döndüğünde de sıfırdan kurduğu partisiyle hem içerideki vesayet yapılarıyla hem de ABD vesayetiyle mücadele etmek zorunda kalmış bir lider bu süreçten nasıl çıkacak?

Ve yine bakalım sabah akşam küresel ısınmadan, Covid-19'a kadar her türlü alakasız meseleyi bile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne bağlayan Türkiye'deki muhalefet Türk siyasal tarihinden almadıkları dersi Pakistan'da olanlardan alacak mı? Yoksa parlamenter sistemin imkân açtığı bu iç ve dış vesayet yapıları ABD vesayetinin ve içerideki Amerikancıların işine mi geliyor?