Avrupa, Rusya-Ukrayna savaşı ile birlikte bu iki ülkeye olan enerji ve gıda bağımlılığı konusunu masaya yatırdı.

Öncelik, doğalgazda Rusya'ya bağımlılıktan kurtulmak.

Tüm AB ülkeleri ithal doğalgazın yüzde 40'ını, Almanya ise yüzde 55'ini Rusya'dan alıyor. Bu bağımlılık son 10 yılda yüzde 15 civarında arttı. Kuzey Akım-2 boru hattı devreye girdiğinde daha da artacaktı.

Öte yandan, termik santralleri neredeyse sıfırladı, nükleer enerjiyi de terk etmeyi planlıyordu.

Savaşla birlikte "Rusya'ya para kazandırmamak" adına Kuzey Akım-2 durduruldu, doğalgaz 'ekonomik savaş' aracı haline geldi.

Rus gazı da kesilirse ne olacak?

Bugün Avrupa'nın enerjisi ağırlıkla, ABD'den sonra en fazla nükleer santrale sahip Fransa'dan karşılanıyor.

Avrupa ülkeleri, hızlıca doğalgaz temin noktalarının artırılması ve yenilenebilir enerji kaynaklarının geliştirilmesini planlarken, bir yandan da nükleer santrallerin yeniden gündeme alınmasını, hatta kömür santrallerini bile tartışmaya başladı.

AB, ilk somut adım olarak, mart başında, Rusya'dan ithal ettiği doğalgazı bir yıl içinde yüzde 70 azaltmak için 'REPowerEU' adlı sert bir plan hazırladı. Sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) alımı artırılacak, Rusya dışındaki boru hatlarından ithalat yapılacak, doğalgaz depoları doldurulacak, AB vatandaşlarına, 'evlerin ısısını düşürün, termostatları kısın' denilecek, binaların yalıtımı yapılacak, çatılarına güneş panelleri konulacak vb...

Biraz 'koyun çitten atlayacak, yünleri tele takılacak' fıkrasına benziyor ama 'plan' bu...

Orta ve uzun vadede ise yenilenebilir enerji kaynaklarına, özellikle rüzgar ve güneş enerjisine yatırımlar artırılacak, hidrojen ve biyometan gibi kaynaklara yönelinecek.

Bakalım Türkiye son 15 yılda enerji konusunda neler yapmış?

Türkiye'de de artan enerji ihtiyacında doğalgaz hala önemli bir ağırlığa sahip. En çok konutlarda (yüzde 36.3) ve elektrik üretiminde (yüzde 26.65) kullanıyoruz.

BOTAŞ verilerine göre 2021'de doğalgaz tüketimi 48,3 milyar metreküpten yüzde 23 artışla 61 milyar 601 milyon metreküpe çıktı. EPDK aralık raporuna göre doğalgaz ithalatında Rusya'nın payı yüzde 33.42. Yani AB'den, Almanya'dan az. ABD'nin payı yüzde 17.04, İran'ın yüzde 13.83, Azerbaycan'ın yüzde 12.08. Kalan kısmını Cezayir, Mısır, Katar, İspanya, Trinidad Tobago gibi ülkelerden alıyoruz.

Peki, Türkiye 'böyle gidiyor' diye yatıyor mu, yoksa herhangi birine bağımlı olmamak için pazar payı değişiklikleri mi yapıyor?

Yapıyor.

Örneğin;

2013'e kadar doğalgazın yüzde 60'a yakını Rusya'dan alınırken, 2014'ten itibaren her yıl azalarak 2021'de yüzde 33.42'ye düştü. Son olarak, geçen yıl aralık ayında Rusya'dan doğalgaz ithalatımız keskin bir düşüşle yüzde 30 azaltıldı, aradaki fark ABD'den, Azerbaycan'dan ve diğer ülkelerden kapatıldı.

Ayrıca LNG kaynağı olarak Katar (yüzde 40) ve ABD'nin (yüzde 37) dışında, Trinidad Tobago, Nijerya, Ekvator Ginesi, Kamerun ve Angola'ya kadar uzanan enerji ağımız var. Nijerya ve Ekvator Ginesi gibi yeni dev kaynaklara sahip ülkelerle 'ortaklık' ve üretim düzeyinde ilişkiler var.

Peki Türkiye, 'nerde bulursak alırız, bulamazsak donarız' mı diyor?

Hayır.

Fazladan gaz alarak yer altı depolarına stokluyor, kapasite genişletiyor. Silivri'deki 28 milyon metreküplük kapasite 75 milyona, Tuz Gölü'ndeki 40 milyonluk kapasite 80 milyona çıkarılıyor. LNG terminalleri de 127 milyon metreküp depolama kapasitesine sahip. En son İran'dan gaz gelişi kısa süreli kesildiğinde depolardan kullanılmıştı.

Türkiye'nin tüm enerji tedarik kapasitesi bu kadar mı?

Hayır.

Mavi Akım, Türk Akımı (Rusya) ve İran Boru Hattı hariç tutulsa bile, TANAP (Azerbaycan) hattında fazladan 10-12 milyon metreküp kapasite var, ayrıca artırılması da gündemde.

Biz bu doğalgazı ilanihaye böyle sağdan soldan mı toplayacağız?

Hayır.

Türkiye 4 sondaj gemisi satın aldı ve Karadeniz ve Akdeniz'de doğalgaz ve petrol arıyor.

Karadeniz'de 405 milyar metreküp doğalgaz rezervi keşfedildi, ayrıca yeni yatakların olduğu varsayılıyor.

Akdeniz'de Yunanistan ve Fransa'nın engellemelerine rağmen araştırmalar devam ediyor.

Irak'tan petrol boru hattına paralel yeni bir doğalgaz boru hattı için proje geliştirildi.

Mısır ve İsrail doğalgazının Türkiye üzerinden Avrupa'ya ulaşmasını sağlayacak boru hattı, daha dün Ankara'ya gelen İsrail Cumhurbaşkanı ile yeniden gündeme alındı.

Aynı şekilde, Doğu Akdeniz'deki tartışmalı alanlarda tespit edilen doğalgazın da KKTC'nin katılımı ile çıkarılması ve yine aynı boru hattına aktarılması söz konusu.

Bitti mi?

Hayır...

Türkiye son 20 yılda en büyük yatırımı rüzgâr ve güneş enerjisine yaptı. Elektrikte, toplam kurulu gücümüz 99 bin 820 megavatla 100 bin sınırına yaklaştı. Bunun halen yüzde 45 civarını termik santrallerden karşılıyoruz. Ancak barajlar ve HES'lerden gelen elektrik yüzde 30'u, rüzgar yüzde 10'u geçti, güneş yüzde 8'e yaklaştı. Jeotermal, biyokütle ve atıktan elde edilen enerjinin payı da yüzde 4'e yakın.

Termik santrallerin dışında kalan toplam 'temiz enerji' oranı yüzde 52.5'lere ulaştı.

Türkiye, temiz enerjide dünyada 12., Avrupa'da ise 5. sırada.

Rüzgar ve güneş enerjisinde ise Türkiye dünyadan daha hızlı büyüdü. Sadece 2021 yılında devreye giren 3 bin 446 megavat ek kapasitenin yüzde 51.5'i rüzgar, yüzde 16.6'sı biyokütle, atık ve jeotermal, yüzde 14.5'i güneş santrallerinden geldi.

Yenilenebilir kaynaklardan elektrik üretimi son 5 yılda 3 kat arttı.

Ayrıca, hükümet bu alanda sağladığı teşviklerle yenilenebilir enerji sanayiini geliştirdi, önemli parçalar Türkiye'de üretiliyor, ihraç ediliyor.

Güneş panellerinin evlerde, binalarda kullanımı için maliyeti düşürücü projeler 5 yıl önce başlatıldı. İlk ciddi örneği EPDK binasının çatısına kuruldu.

Bitti mi?

Hayır...

İklime göre değişen hidroelektrik ve rüzgâr enerjisi 'sabit enerji' kaynağı değil.

Aynı şekilde güneş enerjisi de sadece gündüz elde edilebiliyor.

Kuraklık, rüzgârsızlık, depolama sorunları nedeniyle artıp azalabiliyorlar.

Doğalgaz, nispeten sabit bir üretim kaynağı olsa da, temin güçlükleri var.

Türkiye bu yüzden, çok geciktiği nükleer enerjiye de yatırım yaptı.

Akkuyu Nükleer Enerji Santrali, 2023'ten itibaren kademeli olarak devreye girecek, 2026'da 4 bin 800 megavatla tam verime ulaşacak.

Peki santrali Rusya yaptığına göre, Rusya'ya bağımlılık artmayacak mı?

Hayır.

Zira Türkiye'nin toplam elektrik enerjisinin yüzde 5'ini karşılayacak.

Ayrıca, işletmecinin kafasına estiğinde şalteri indirmek gibi bir yetkisi yok!

Yine bitmedi.

AB'nin ağırlık vereceğini söylediği hidrojen enerjisi üzerinde de, bu teknolojinin 'babası' Prof. Nejat Veziroğlu'nun adını taşıyan enstitüler son 5 yıl içinde kuruldu, yatırımlar başlatıldı.

'Bizi rakama, orana, yüzdeye boğdun; sonuç olarak ne diyorsun' derseniz...

Türkiye, kuzeyinde Rusya'dan ve Karadeniz'deki kendi kaynaklarından, doğusunda Hazar Denizi (Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan) kaynaklarından, İran'dan, güneyinde Irak ve Suriye ile Akdeniz'den nerede bir enerji kaynağı varsa ya boru hatlarıyla ya da gemilerle alıyor.

Bir yerde sorun çıkarsa, diğerine yükleniyor.

Ne olur ne olmaz diye Batı Afrika örnekleri gibi yeni kaynak ülkelerle konuşuyor; üstelik 'yatırım ve ortaklık' geliştiriyor.

Ayrıca kendi kara ve deniz sahalarında petrol, doğalgaz arıyor, buluyor.

Batısında Ege denizinde kaynak yok ama kıyılarında Rüzgar Enerjisi Santralleri kuruyor.

Güneş enerjisinde 10 yıl içinde yüzde 8'e varan kurulu güce ulaşıyor, hâlâ hızlandırıyor.

Enerji ihtiyacında temiz ve yenilenebilir kaynakların payını en hızlı artıran ülke konumuna geldi.

Binalarda ısı yalıtımı, enerji tasarrufu kampanyaları yıllardır gündemimizde, yürütülüyor.

Şimdi dönün, yazının başındaki AB'nin 'yeni' ve 'acil' enerji eylem planına bakın!

Şimdi;

Bizim pek liyakatli ve ehliyetli ve dahi zeki ve çevik muhalefetimizin genel başkanları ve ekipleri, nasıl hâlâ "dünya yapıyor biz yapmıyoruz, enerjide Rusya'ya bağımlı olmayacağız, kardeş ülkelerden, çevremizdeki bütün kaynaklardan alacağız, bulacağız" diyebiliyorlar?

Ben bütün bu verileri BOTAŞ'ın, EPDK'nın, Enerji Bakanlığı'nın, uluslararası enerji platformlarının raporlarından, yine onlardan yararlanan Deutsche Welle, BBC Türkçe, Euronews gibi 'en güvendikleri' yayın kuruluşlarının haberlerinden aldım.

An itibarıyla 3,5 saatimi aldı.

Türkiye'de siyasi partiler, Hazine yardımı alarak bütçelerini oluşturuyor, danışman, uzman maaşlarını ödüyor.

Liderlerinin, milletvekillerinin maaşları da yine bizim vergilerimizden TBMM tarafından ödeniyor.

Ama maaşlarının karşılığını 'çalışarak' ve 'üreterek' vermiyorlar.

Dedim ya, bir tek Ege'de enerji kaynağı yok diye...

Aksine orada enerji emen bir komşumuz var.

Bir de içeride enerji emen muhalefetimiz!..

Meraklısı buradan manşet çıkarır, 'Muhalefete Yunan dedi'!..

Köşe yazısında adet değildir ama yeri geldi bu işareti koymanın: :)