Tarihi genellikle metinlerden okuruz. Kronikler, arşiv kayıtları ya da modern araştırmalar bizi geçmişin dünyasına götürür. Oysa tarihin önemli kaynaklarından birisi de görseller. Gravür, minyatür ve resim sanatı, bazen bin kelimeyle anlatılamayacak şeyi bir karede anlatır. Hem de sunduğu görsel şölen eşliğinde. Sembolleri çözmek, işaretleri anlamlandırmak, doğru anlamanın anahtarları… Bir minyatürün ne anlattığını bilmek için o dili bilmek gerekir.

Osmanlı tarihçiliği bu bakımdan çözümlenmeyi bekleyen zengin bir görsel kaynak mirasına sahip. Fatih dönemine kadar inen bir geçmişi var tasvir sanatının. 14.yy. tarihli İskendername’nin resimli nüshaları bunu gösteriyor bize. İslam tasvir sanatının geleneksel kurallarıyla biçimlenen bu eserler, görsel kültürün çok ileri olduğu diğer doğu toplumlarının gerisinde olsa da, dikkate değer. Batı resim sanatının özellikle de portreciliğin yine Fatih döneminde Osmanlı dünyasına giren Doğu ve Batı geleneklerini buluşturan bir değer yetişir; Matrakçı Nasuh… Kanuni döneminin ünlü nakkaşı Matrakçı, şehir tasvirleri ile bugün esaslı bir tarih kaynağı olarak karşımızdadır. 1534-36 yılları arasındaki İran seferini anlatan eseri, sefer güzergahındaki tüm şehirlerin, menzillerin gözleme dayanan tasvirlerini içerir. Topografya, bitki örtüsü ve önemli mimari eserler hayalin ötesinde bir tarihsel veri değerindedir.

Arif Çelebi’den Nakkaş Osman’a nice saray nakkaşı, tasvir sanatının zengin örneklerini bırakmışlardır ama tıpkı Matrakçı gibi çağına damgasını vuran Levni’nin izi bir başkadır. Lale Devri gibi sanatın öne çıktığı bir dönemin en parlak ismidir Levni. II. Mustafa ve III. Ahmed devrinin önemli tarihi kaynaklarıdır eserleri. Seçtiği yumuşak renklerle kendi üslubunu taşır. Doğa ayrıntılarına ve figürlere boyut kazandırması, tonlamalar kullanması, tasvirlerine dinamizm kazandırır ve onu Batı resim sanatına yaklaştırır. Tamamı Topkapı Sarayı’nda olan eserleri içinde en dikkat çeken III. Ahmed’in şehzadelerinin 1720’deki sünnet düğününü anlatan Surname’dir. (Esin Atıl tarafından yayımlandı.) 137 minyatürde, adeta bir metnin giriş, gelişme, sonuç bölümünü okur gibi düğünün tüm aşamalarını bir tasarım çerçevesinde okursunuz.

15 gün süren sünnet düğünü padişahın oğullarının yanı sıra Vezir İbrahim Paşa ve yeniçeri ağasının oğulları yanında beş bin fakir çocuğun sünnet düğününü anlatır. Seremoniler dizisi, ayrıntılı olarak resmedilir. Esnaf geçit alayları, spor etkinlikleri, Haliç’te yapılan gösteriler dinamik bir görünüm altında yansıtılır. Seremonilerde yer alan devlet erkanı, başlıklarının biçiminden ve kıyafetlerinden tanınabilir. Dönemin zevk ve sanat anlayışını sunması yanında siyasi ve sosyal tarih adına da bir kaynak niteliğinde olan eser, tarih okumalarını keyifli hale getirecek niteliktedir.

Tarih eğitiminde metinler kadar görseller de, bütün işaret ve sembolleriyle öğretilebilir. Tarih öğretimini zevkli hale getirecek, gençlere ve çocuklara sevdirecek yöntemlerden biridir hatta. Sözgelimi bir minyatür çerçevesinde yeniçeri bulma oyunu, çocuğa Osmanlı tarihi hakkında birçok bilgiyi öğrenmek için vesileye dönüşecektir. Önemli olan müfredata, ders kitaplarına bunları taşıyacak kreatif bir çabayı devreye sokabilmektir.