Henüz görmedim, okuyamadım ama geçenlerde twitter’da öğrendim ki, Diyarbakır’da iş dünyası dergisi yayımlanmaya başlamış. Ne mutlu Güneydoğu’da da artık ekonominin dili konuşuluyor şeklindeki tweet’ime-yorumuma ilk karşılık cumhurbaşkanı adayı Selahattin Demirtaş’tan geldi.

Dün, pazar gününün sakinliğiyle sektör dergilerini karıştırıyorum, hangi dergiye baksam vizyondan söz ediliyor, umuttan, istikrardan ve elbette eksikliklerin giderilmesi için yapılması gerekenlerden. İşadamları ağlamayı sever denilir ya, ağlayacak konu olmayınca, onlar da ağlamıyor aksine umutları yeşertiyor.
Dün söyleşisini okuduğunuz Petkim’in sahibi Socar Türkiye Başkanı Kenan Yavuz ile sohbetimizde kurumun tarihine de uzandık. Aslında Petkim’in tarihi Türkiye’nin ekonomik geçmişiyle bire bir örtüşüyor. Bugünün gençleri belki pek bilmez ama Türkiye ekonomisi az badireler atlatmadı, az krizler yaşamadı. Gelin Petkim’in satır aralarında geçmiş yanlışları bir kez daha hatırlayalım.

90’larda Petkim’in ayakta kalması başarı

Sözü Socar Türkiye Başkanı Kenan Yavuz’a bırakayım: “Türkiye’nin en önemli sanayileşme hamlesi 1965’te başladı, temel sanayi kuruluşlarının gövdeleri 65-71 yılları arasında atıldı. Tüpraş, Petkim, Ereğli, THY, İskenderun gibi ara malı üretimine, entegrasyona yönelik, sanayileşme iddiasını taşıyan temel direkler bu dönemin eseri. Rafineri ve petrokimya işi için en ideal nokta olarak Aliağa’daki Petkim Yarımadası seçilmiş, bir de Kocaeli’ndeki Yarımca. Her iki tarafta da devlet bugünkü gerçekleri 50 yıl önce görüp, bir entegrasyonla hareket etmiş. Yani ham petrolü ithal edeceksiniz, petrol gelecek, rafine edilecek, rafinajdan çıkan petrokimya hammaddeleri petrokimya olacak, dağıtımı kuracaksınız. Onun için Yarımca’da da Aliağa’da da Tüpraş ve Petkim yan yana kuruluyor. Birbirini tamamlayan, vücudun iki kolu gibi.
Ancak 1990’dan, 2000’lerin başına kadar bu temel yapı tahrip edilmiş, çivi dahi çakılmamış. Yağma dönemi. Teknolojiye, pazar payına yatırım yapan, dünya ile entegre olan, insan kaynağı yetiştiren kurumlar olmak yerine bu kuruluşlar birer istihdam deposu haline, bordro üreten yapı haline dönüştürülmüş. Yarımca’daki Petkim 1994’te Çiller hükümetinin aldığı kararla kapatıldı, IMF’ye verilen resmi mektuplarda bu var.”
10 yıllık dönemin akademisyenler, aydınlar tarafından çok iyi incelenmemesi gerekir ki bir daha aynı hatalara düşmeyelim.

Sümerbank, SEKA aynı dertten battı

Yarımca’daki Petkim niye kapatıldı sorusunun yanıtını irdeleyelim, Kenan Yavuz yanıtlıyor:
“Petrokimyada kapasite etilen üretimiyle ölçülür, etilen de bluzunuzun, saç tokanızın, ayakkabınızın, gözlüğünüzün üretiminde kullanılır, Yarımca’da 50 bin ton iken, Aliağa’da 500 bin tondur. Yarımca’daki Petkim’in kapasitesi Aliağa’nın onda biri kadar. Orada çalışan sayısı 4 bin, şu anda Petkim’in kapasitesi 600 bin ton etilen ve 2 bin 500 kişiyle üretiyoruz. Niye? Açık ekonomide rakipler nasıl yapıyorsa, biz de öyle yapıyoruz. Yarımca hesabıyla benim 38 bin kişi daha işe almam gerekir ama fazla istihdam yüzünden teknolojiye, kapasiteye, insana yatırım yapamazsınız. Mezarlığa gönderdiğimiz tüm KİT’ler yanlış istihdam politikaları yüzünden batmıştır, Sümerbank da, SEKA da bunun için batmıştır.”