Bir bankacı tanıdık, 'Bankalar yeni personel alıyor' diyor, 'durum değerlendirmesine' başlarken. Tanıdık bankacı, 'İslami bankacılık' olarak bilinen, bir katılım bankasında stratejist.
'Yeni istihdam sağlıyorlar' gibi naif bir yorum yapmıyorum.
Devam ediyor, stratejist 'Ürün pazarlaması için yeni personel alınıyor. Piyasa daraldığında ya da piyasanın ateşi yükselmeye başladığında yüzde 10 oranından başlayarak, personel daraltmaya gider bankalar.'
Şunları söylüyor:
'Bankalar da şu an stok yapıyor. Malın fiyatının artacağını tahmin edip de stoka çalışan üretici gibi. Moda KOBİ'ler (küçük ve orta ölçekli işletmeler.) Bireysel müşterinin eskisi gibi bankalar için bir cazibesi kalmadı. Kredi kartlarının yıllık ücretinin kaldırılması, kredi kartı faizlerine sınırlandırma getirilmesi ile artık bireysel müşteriden eski gelir sağlanamıyor. Küçük esnafa ise, bireysel krediden ucuz ama kurumsal krediden pahalı 'KOBİ paketi' adı altında kredi satılıyor.'
Ardından sorunu anlatıyor:
'Ne var ki, esnaf mortgage krizinden korktu, sıkıntı yaşadı.'
Hani teğet geçmişti?
'Esnaf, açık hesap çalışır. Ortada defter olmadan, aldım-verdimle iş yapar.'
Peki, yakın dönem?
'ABD'nin borçlarını nasıl ödeyeceğine bağlı. Altının gidişatına göre de kriz, yakın gibi duruyor. Unutmamak gerekir ki, çok fazla da manipülasyon yapılıyor.'
Çıkış yolu?
'İhracatı yükseltmek zorundayız. İhracat artarsa krizin adı dahi geçmez.'
ABD'nin, Avrupa'nın krizi malum. Açıkladıkları paketlerle, aldıkları önlemlerle işin içinden çıkamıyorlar. Türkiye, Avrupa'nın krizinin ilk günlerinde söylemişti: 'İhracatta hedef Ortadoğu, Doğu.'
Bankacı tanıdık ekliyor:
'Hükümetin Arap ülkeleriyle kurduğu ilişki çok iyi. İyi ilişki iyi ihracatı da getirir ama.'
Burada büyük bir 'ama' var.
'Türkiye, ABD'ye, Avrupa ülkelerine mal satmayı çok iyi biliyor. Onların ne giydiğini, ne yediğini çok iyi biliyoruz. Batı'nın talebiyle, İslam ülkelerinin talebi aynı değil. 'Hadi Arap ülkelerine ihracat yapalım' demekle olmuyor bu iş.'
Bankacı tanıdık, Avrupa'nın ne giydiği, ne yediği derken o ülkelerin talep ettiği 'standart'tan söz ediyor, ürün çeşidinden değil elbette. Şunu da ekliyor:
'Arap ülkelerine göre üretim modelini değiştirmek lazım. Model değişiyor mu? Hayır.'

'1 haftalık tatil için 1 yıllık kredi alınmaz'
Sohbet ettiğim bankacının 'İslami bankacılık' olarak bilinen, bir katılım bankasında stratejist olduğunu belirtmiştim. Katılım bankaları, faizsiz bankacılık gereği 'nakit kredi' yani ihtiyaç kredisi vermiyor. Beyaz eşya, ev yenileme, ev kredisi sonuçta fatura karşılığı olan mal alımına kredi veriyor.
'1 haftalık tatil için 1 yıllık kredi alınmaz' sözünü de 'faizsiz bankacılık' kuralı olarak söylemiyor. Şunu anlatıyor:
'Maalesef bizim insanımızın finansal bilgisi yok. 1 haftalık tatil karşılığı 51 hafta borç yükünün altına girilmez. İnsanlar şunu da yapıyor: Vadeli hesabını bozmayıp, kredi kullanıyor. Bu da olmaz.'

İç piyasaya güven yok
Söz, iç piyasanın canlanmasına geliyor. Global krizin ilk başladığı günlerde, bazı hükümet üyeleri içeriye dönüp, piyasayı canlandırarak krizin etkisinden kurtulabileceğimizi söylüyordu.
Konuştuğum bankacı 'İç piyasaya güven yok ki. Üretici ne ekonomisine güveniyor ne de bankalara. İç piyasaya satmak yerine, yurtdışına çıkmak istiyor. Tüketici de keza. Yabancı marka, yabancı menşeli malı tercih ediyor çünkü yabancının kalitesine güveniyor' diyor.
Yerli malı kampanyası mı yapalım?
'Devletin teşviki lazım. Özellikle KOBİ'leri teşvik etmek lazım. Daha küçük esnaf da bütçe tutmayı bile bilmiyor. Kendilerini geliştirecek teşvik sistemi olmalı. Piyasanın canlanması için bir unsur daha var. Shopping fest'ler (alışveriş festivalleri) iç piyasayı canlandırıyor. Bu organizasyonları artırmak gerekir.'