TİM Başkanı Mehmet Büyükekşi: Küresel krizde AB’deki sıkıntımızı, çevre ülkelere, Ortadoğu’ya, Kuzey ve Orta Afrika’ya yayılarak dengelemiştik. Şimdi tam tersi. AB’ye ihracatımız yüzde 20 arttı.

Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi, ihracatçılar için kahramanlar dedi. Haklı. Çevresi yangın yeri olup da ihracatını artıran kaç ülke vardır ki. ‘Türk insanı esnektir’ deyişinin karşılığı ihracatçılar. Avrupa Birliği krize girdiğinde, çevre ülkelere, Ortadoğu’ya, Kuzey ve Orta Afrika’ya açılarak durumu kurtarmışlardı. Çevre ülkeler yangın yeri, ihracatçıların yine B planı var. İhracatçıların örgütü Türkiye İhracatçı Meclisi (TİM) Başkanı Mehmet Büyükekşi konuğum. Konu ihracat oldu mu dış politika da mecburen ana başlığımız oluyor.

İşimiz ihracat gündem malum

Bayram öncesi Başbakan Yardımcısı Ali Babacan, Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Mehdi Eker ve Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nu ziyaret ettiniz. Salt bayram ziyareti değildi herhalde?
Haziranda genel kurulumuz oldu, her seçimden sonra bu ziyaretleri yeni yönetim olarak gerçekleştiriyoruz. Cumhurbaşkanımızla görüştük. Muhtemelen seçimden sonra da Başbakanımızla ve ilgili diğer bakanlarla da görüşeceğiz, Maliye, Kalkınma, Savunma, Enerji, Sanayi, Çevre Bakanlığı ile görüşeceğiz. Gündem malum, işimiz ihracat. İhracatla ilgili görüşlerimizi ve riskleri paylaştık.

Kuzeyimiz, güneyimiz ateş altında

Özellikle jeopolitik riskler. Uçak düşürmeyle birlikte artan Ukrayna-Rusya arasındaki politik risk. Bazı ülkelerin Rusya’ya yönelik ambargo söylemi var, ambargo demesek bile yaptırımlar söz konusu. 6 milyar dolar ihracatımızla Rusya 6’ıncı sırada. İkinci sıkıntı Ukrayna. 1.1 milyar dolarlık ihracatımızla Ukrayna 24’üncü sırada. Suriye’deki iç savaş devam ediyor. Suriye, ihracatımızda 27’inci sırada. Geçen yıl 416 milyon dolardı, yüzde 85 artış oldu, 770 milyon dolara çıktı. Temel ihtiyaç malzemelerine ihtiyaçları var, tampon bölge oluşmuş durumda, nakit ihracat yapılıyor. Irak en çok ihracat yaptığımız ikinci pazar, haziranda üçüncüydü. Irak’ta baş gösteren İŞİD olayı ile birlikte ihracatımız bayram öncesi temmuz ayı toplamında yüzde 31 düştü. İsrail, Filistin yine jeopolitik risk.

AB'ye ihracatı artan iki ülke var

Güzel gelişmeler de var. AB’ye ihracatımızda yüzde 20’lerin üstünde artış var. Bayram öncesi Temmuz’un ilk 24 gününde Almanya’ya ihracatı yüzde 59 arttı, İngiltere’ye yüzde 31, İtalya’ya yüzde 13, Fransa’ya yüzde 20, İspanya’ya yüzde 48, Hollanda’ya yüzde 20 artış.

AB durgunluktan çıktı mı en azından Türkiye açısından?
Aslında AB 27’nin ithalatı yüzde 4 düştü. Yüzde 4 ithalatı düşen yere, çift haneli ihracatımızın artması, pazardaki payımızı yükseltiyor olmamız demek. Zaten AB’ye ihracatını artıran iki ülke var biz ve Çin. Çevremizde bu kadar yangın varken, AB’ye ihracat artışımız moral veriyor. Küresel kriz sırasında AB’deki sıkıntımızı, çevre ülkelere, Ortadoğu’ya, Kuzey ve Orta Afrika’ya yayılarak bertaraf etmiştik. Şimdi tam tersi. ABD’ye ihracatımızda da son ay yüzde 20 artış var. Sahra altı Afrika, Güney Amerika, İngiltere, Orta Asya, Uzakdoğu’ya ağırlık verip, çevremizdeki sıkıntı azalana kadar yeni pazarlar belirlemeliyiz.

Önemli olan inovatif iklimi yaratmak

Ekonomi Bakanı Nihat Zeybekçi de söyledi, ‘korkmayın hayal edin.’ Inovasyonun birinci kuralı geniş perspektifte düşünmek. Oysa bizim toplumun kültürü buna uygun değil. Çocuklara icat çıkarmayın denir. Eğitim altyapımız buna uygun değil. Aksi olsa PİSA sonuçlarında algılamada, matematikte durumumuz içler acısı olmazdı. Bu altyapıyla gelen bir insan iş hayatında nasıl inovatif olacak?
Farklı bakış açısı gerekiyor. Türkiye değişim ve dönüşüm yaşıyor. Demokrasi, insan hakları alanında. Değişim ve dönüşüm eğitimde de olmalı, çocuk yetiştirirken davranışlarımızda da, basın yayın organlarında da. Önemli olan iklimi yaratmak. Olmaz deyip, kenara çekilmek daha büyük yanlış.

O yüzden mi anneleri inovatif düşünce konusunda eğitiyorsunuz?
Bir görüşmemizde siz söylemiştiniz. Ev hanımlarını niye inovasyon konusunda eğitmiyorsunuz diye. Çocukları anneleri yetiştiriyor. Çocuğu daha özgür, inovatif düşünceye yatkın yetiştirmesi açısından anneler bizim için çok önemli. Yeni nesillere fayda sağlayacak. Sizin söylediğinizi işbirliği yaptığımız Young Guru Academy’ye ilettik, dersler başladı.

Salatalık turşusunda inovasyon olur mu? Olur

Inovasyon ille de icat değildir. Bir toplantımızda Almanya’dan gelen konuşmacı anlattı: Salatalık turşusunda neyin inovasyonu olur? Cola kutusunun incesi, bir tane salatalık koymuş. Kilosu 7 euro ise bunun bir tanesi 1 euro 50 sent. Inovasyon, kimsenin yapmadığı bir yeniliği yapıp, onu para kazanır hale getirmektir. Bizde inovasyon kültürü var. Türk insanı müteşebbis, inovasyon da bunun mütemmim cüzü. Köydeki bir adam bile inovasyon yapabilir. Biz bunu öyle bir iklim haline getirebiliriz, bu düşünce sistemini oluşturabiliriz. Burada nasıl yeni bir farklı bir şey yapabilirim diye bakabilir. Gaziantep’te dedim ki, 30 yıldır aynı kutuda baklava satıyorsunuz. Bir gün sonra bayatlamayan bir şey yapabilirler. Bu arayışta olmak, tüketici odaklı düşünmek lazım. Iphone, hayatımıza getirdiği yeniliklerle başarılı oldu. Cep telefonu görevini fersah fersah ileri taşıdı. Kameradan tutun, fotoğraf makinasına, birçok uygulamalar koydu. Eskiden gazeteler promosyon sözlük dağıtırdı, artık tarih oldu. Hangi dil istiyorsan, bir uygulama indir, cebinde sözlük var. Adım ölçer satılıyordu, cep telefonu artık bir uygulama ile adım ölçer oluyor. Vestel mesela, televizyonda farklılık yapmış, bence iyi de duyuramıyor. Evde tek televizyon varsa, gözlüğü takıyorlar, biri maçı seyrediyor, diğeri dizi izliyor. Biz de motive ediyoruz, tasarım, ar-ge pazarı yarışmaları yapıyoruz.

Ar-Ge 8 kat büyüdü

2002’de ar(aştırma)-ge(liştirme)’nin milli gelirden aldığı pay binde 5’ti, 2012’de yüzde 0.92’ye çıktı. Türkiye'nin potansiyeli açısından bu çok kaplumbağa hızı değil mi?
Yüzdesel olarak az gibi görünüyor ama inanılmaz bir büyüme bu. 200 milyar dolarlık GSYİH’dan binde 5 pay alması ile 800 milyar dolarlık GSYİH’dan yüzde 0.9 alması neredeyse 8 kat büyümesi demek. 10 senede 8 kat büyüme astronomik, ancak ilk başlangıç 0.5 yerine 1.5 olsaydı, mükemmel olurdu.

Suriye'ye ihracatımız yüzde 85 arttı

Bu yıl için ihracatta toplam yüzde 9.7'lik artış tahmini gerçekleşebilecek mi?
Hiçbir tereddüdümüz yoktu, Irak bizi biraz endişeye sevk etti. Irak pazarındaki 10 puanlık düşüşü, toplam ihracatımızda bir puan eksi yazıyor. Yine de olacağını öngörüyoruz. Irak’tan iyi haberler de bekliyoruz, en kısa zamanda ateşin düşeceğini tahmin ediyoruz. Seçimler yapıldı, bir Sünni Meclis Başkanı seçildi. Bir Kürt Cumhurbaşkanı, bir Şii başbakan seçilecek. Seçimlerin ardından bir takım şeyler yerine oturur. Sonuçta biz Irak’a temel ihtiyaç malzemelerini satıyoruz. Bir pazara girmek kolay değil, hemen çıkmamız da söz konusu değil. Rusya’da da, Ukrayna’da da, İsrail’de de tüm gücümüzle var olmak için elimizden geleni yapacağız. En güzel örnek Suriye. Suriye’de ihracatımız 1.7 milyar dolardan 750 milyon dolara düştü, 1.5 yıl aradan sonra şimdi yüzde 85 artış var. Irak’ta da bir süre düşüş olabilir, sabretmemiz lazım.

Güney Kore yaptı, biz de becerebiliriz

Almanya en çok ihracat yapan ülkeydi, 2009’da Çin birinci oldu. Almanya’yı geçen sene ABD geçti. Tabii ki Çin’in çok farklı şartları vare. Refah seviyesi, işçilik maliyetleri çok düşük. Ancak asıl başarı öyküsü Güney Kore’de. 10-12 yıl önce 130 milyar dolar ihracat yapıyordu, şimdi 557 milyar dolar. Küresel markalar yaratmış, Samsung Iphone’u tehdit ediyor, LG, Daewoo, Hyundai gibi küresel markalar yaratmış. Aslında 2023 hedeflerimizde Türkiye'yi Güney Kore ile karşılaştırıyoruz. 500 milyar dolar ihracatı biz de yapabiliriz, Güney Kore bunu yapmış. Nasıl yapmış? Katma değeri yüksek ürünlere geçmiş. Katma değeri yüksek ürünlerin olmazsa olmaz dört şartını söylüyoruz. Inovasyon, tasarım, ar-ge ve marka. Bunların hepsini de Güney Kore yapmış.