Bu hafta bir yandan Cumhurbaşkanımızın diğer yandan da Başbakanımızın liderliğinde gelişen Ortadoğu çıkarmasının yansımaları ilginç tartışmaları da beraberinde getirebilir. Yüzlerce işadamı ile birlikte Katar ve Kuveyt'e giden başbakanımızın 'İslam dünyasının kendi kendisine yetebilirliği' konusundaki vurgusu ve Cumhurbaşkanımızın Yemen türküsünü dinlerken gözyaşlarını tutamaması bu ziyaretlerin en popüler konuları kuşkusuz. Ben bu ziyaretleri biraz farklı açılardan da ele almak istiyorum.

1- Öncelikle yıllardır dış politikasını yalnızca Batı yönüne doğru şekillendirmiş olan bir ülkenin, odak alanını genişletmesi ve Ortadoğu'ya doğru da yönelmesi önemli bir değişiklik. Bu yaklaşımın çok sağlıklı olduğunu düşünüyor ve Türkiye'nin çok boyutlu dış politikasını destekliyorum. Ancak, Türkiye'nin karar alma mekanizmalarında yer alan siyasilerin dünyayı sürekli olarak İslam Dünyası, Hıristiyan kulübü, Yahudi ülkesi gibi kavramlar çerçevesinde algılamasını yanlış buluyorum. Zira bu yaklaşım bizzat ABD'li stratejistlerin 21. yüzyılın dünyasını anlama kılavuzu olarak piyasaya sürdüğü 'din referanslı uygarlıklar çatışması' modelinin tartışmasız kabulünden başka bir şey değil. Dünyayı kendi üretmediğimiz, ama biat ettiğimiz teoriler üzerinden okumanın sağlıklı bir durum olduğu kanaatinde değilim.

2- İslam dünyası diye tanımlanan şeyin birbirinden çok farklı ve hatta birbirine düşman İslam anlayışlarını kapsaması bir yana, Hıristiyan dünyasının nasıl tanımlanacağı da ayrı bir sorun. Bir yanda AB'yi 'siz Birliği bir Hıristiyan kulübüne dönüştürmek istiyorsunuz, Müslüman düşmanlığı yapıyorsunuz' diye suçlarken, diğer yandan kendimizi 'İslam dünyası' olarak tarif ettiğimiz bir yapının merkezine yerleştirmenin ne ölçüde tutarlı olduğu eleştiriye açık. Bu nedenle şu soruların cevabı önemlidir. İslam dünyası kimdir? Böyle bütünlüklü bir coğrafya ya da ülkeler bütünü var mıdır? İslam dünyası kimin ötekisidir? Türkiye AB hedefi de güden ve kendisini Batılı olarak da tarif eden bir ülke değil midir? Türkiye birbirinden farklı, hatta zıt gibi görünen kültürlerin hepsine birden ait olma iddiasında mıdır yoksa bunlardan sadece birisinin temsilcisi midir? Türkiye kendisini sadece İslam ile mi özdeşleştirmektedir?

3- Başka ülkelerle ilişki kurarken kullandığımız dil son derece önemli. Ortadoğu'da tek tip Müslümanlık olmadığı gibi sadece Müslümanlar da yaşamıyor. Bölgesel liderlik denilen şeyi bir dini liderlik olarak algılamak ve sadece belirli kesimlere hitap eder bir tavır içerisine girmek Türkiye'nin dış politik etkinliğini de kırabilecek bir durum. Devletleri İslam parantezine almaktan vazgeçip Kuveyt, Suriye, Katar ya da Mısır vs. ile ilişki kurmak gerekir. Müslüman Kuveyt, Müslüman Katar ya da Müslüman kardeşlerimiz söylemi, bin yıl önce de kullanılan bir dile ait olduğu gibi, ziyaret edilen ülkelerin liderleri ya da halkları açısından ne kadar pozitif algılanmaktadır tartışılır. Müslüman Suudi Arabistan'ın Hıristiyan ABD'ye Müslüman İran'ı vurması için ne kadar baskı yaptığı bugün net olarak biliniyor. Diğer bazı Müslüman ülkelerin de buna destek verdiği WikiLeaks belgelerinden sızanlar arasındaydı. Eğer Almanya ile ilişki kurarken Hıristiyan Almanya, Çin ile ilişki kurarken Budist Çin demiyorsak, Suriye ya da Katar ile görüşürken onların Müslüman olduğunu defalarca vurgulamanın bir anlamı olmaması gerekir.

4- Ortadoğu, Afrika, Latin Amerika'ya doğru açılır ve çok yönlü ilişkilerimizi geliştirirken, öte taraftan da Avrupa Birliği ile iletişimimizin giderek zayıfladığı görülüyor. Alman Şansölyesi Merkel'in Türkiye hakkındaki tüm fikirlerini açık eden Kıbrıs ifadesi, kanımca Papandreou'nun Türkiye'yi işgalci güç olarak tanımlayan ifadesinin bir tamamlayıcısı. Kıbrıs konusunun bundan sonra daha sık önümüze çıkarılması hiçbirimiz için sürpriz olmamalı. Hazırlıklı ve güçlü olmalıyız. Ayrıca önümüzdeki dönemde bize karşı silah olarak kullanılabilecek söylem ve yaklaşım hatalarından da kaçınmalıyız.