• $8,058
  • €9,6752
  • 460.376
  • 1408.14
01 Temmuz 2015 Çarşamba

Yunanistan’ı anlamak için Porto Riko'ya bakın

Yunanistan’ın Avrupa ile sorunlarını anlamak için dahil olduğu “Para Birliği veya Currency Union” sisteminin detaylarını tam olarak anlamak gerek! Dünyada iki adet büyük para birliği var. Biri ABD, diğeri de Avrupa Birliği. Aralarındaki temel fark ABD’de Federal Hükümet var, vergilerin çoğunu da Federal Hükümet topluyor ve eyaletlerden biri battığı zaman Federal Hükümet parayı bastırıyor, kimse de şikayet etmiyor, çünkü vergiyi zaten ödemiş bulunuyor. Ancak Avrupa Birliği milliyetçilikten vazgeçmediği için Federal Hükümet kurulmadı. Her ülke kendi vergilerini topluyor ve kendi hükümeti harcamaları yapıyor. Brüksel ve Strasbourg’da merkezi bir otorite var, ama parasal gücü minimal. Dolayısıyla bir ülke Yunanistan gibi ciddi sorunlara girdiği zaman çeşitli ülkeler kredi ve yardım verecek, çünkü ABD benzeri Federal Hükümet yok. Merkez Bankası da merkezi olduğu için ülkeler para politikası ve döviz kuru politikası da yapamıyorlar. Ama faiz ve enflasyonları da serbest ticaret nedeniyle genele uyup düşük hale geliyor. Tabii ortaya bir kriz çıkmasın diye ülkelerin bütçe açığı/GSYİH oranı yüzde 3 ve kamu borcu /GSYİH oranı yüzde 60 oranının altında olmalı kuralı konmuş. Fakat kriz büyük olunca veya yönetim kötü olunca, bazı ülkeler bu limitlerin içinde kalamıyor. Bu da diğer ülkelerden borç verilmesini gerektiriyor. Bu finansör ülkeler de borç alan ülkeden kemer sıkılmasını talep ediyorlar. Sorun da burada başlıyor. Yunanistan Hükümeti şu anda referanduma giderek alacaklılara dayatmasını sürdürüp sürdürmemesi kararını onların vermesini istiyor. Pazar günü vatandaşlar referandumda Avrupa Birliği’nde kalmak istiyoruz derse de büyük olasılıkla Tsipras hükümeti istifa eder.

Tek yol yapılandırma

Bu arada ABD’de de ilginç bir durum var. Porto Riko Karayipler’de bir ada. 1493 yılında Kolombus Amerika Kıtası’na ikinci seferinde adayı İspanya adına işgal etmiş. 1917 yılında İspanya –ABD savaşında ada ABD’nin kontroluna geçmiş. Ama ilginç bir Commonwealth statüsüyle. 1952 yılındaki anayasa ile Puerto Rico kendi hükümeti ile yönetilecek, fakat vatandaşları da ABD vatandaşı sayılacak ama bu arada da bir ABD mensubu eyalet de sayılmayacak. Yani ABD’nin Poto Riko ile “yarım ilişkisi” var diyelim. Porto Riko vatandaşları da “yarım ABD vatandaşı” ve yerel gelirleri üzerinden ABD’ye vergi ödemiyorlar.
Nüfusun yüzde 76 kadarı siyahi, yüzde 13 kadarı yerel Hintli. Adada İspanyolca ve İngilizce konuşuluyor. Yüzde 85 de Roman Katolik. Toplam nüfus 3.6 milyon kişi, genç nüfus işsizliği yüzde 27, genel işsizlik ise yüzde 16. Son dönemde 65 milyar dolarlık satın alma gücü paritesi ile GSYİH var, nominal kişi başına gelir de 16 bin doların üstünde, ülkenin dış borcu da 60 milyar dolara yakın.
Global krizde Porto Riko’nın dış borcu 72 milyar dolara ve GSYİH’nın yüzde 70 kadarına çıkmış. Örnek vermek gerekirse de borcu ABD’nin en büyük eyaletlerinden Kaliforniya’nın borcunun yarısı kadar. Ama nüfusu da Kaliforniya’nın onda biri kadar. Adanın elektrik şirketi de 9 milyar dolar borç almış. Ama borcun taksitlerini de dış alacaklılara ödeyemez hale gelmiş. Üstelik soğuk savaştan sonra ABD adadaki askeri gücü geri çekmiş ve adada ilaç ve diğer mamuller üreten ABD şirketleri de adadan gitmişler ve Porto Riko nüfusu da azalmaya başlamış.
ABD’nin Porto Riko’nun borçlarını ödeme niyeti yok. Porto Riko’nun da dışarıdan ek kredi bulması çok zor ve de çok pahalı olur. ABD Hükümeti Porto Riko’yu kurtarma niyeti olmadığını tekrar tekrar söylüyor (galiba durum aynen Almanya Yunanistan ilişkisi gibi ). Puerto Rico borç bonoları da ABD bankalarının elinde. Ülke doları kendi parası gibi kullandığı için de devalüasyon da yapamıyor. Tek çıkış yolu borcu yeniden yapılandırmak.

Sorun: Siyasi birlik yok

Dikkat ederseniz Yunanistan Avrupa Birliği içinde olduğu için elleri bağlı ve diğer ülkelerin hamiyetine muhtaç. Puerto Rico da vatandaşları ABD vatandaşı olmasına rağmen ada ülkesi bağımsız. Ve ABD kurumları borç vermiş ama kolay kolay geri alamazlar. ABD devleti de yardım etmiyor. Durumu aynen Yunanistan gibi. Halbuki ülke Commonwealth statüsünde değil de resmen ABD eyaleti olsa idi sorun kalmayacak Federal Hükümet devreye girecekti.
Yani Avrupa’daki temel sorun de ekonomik birlik olması ama siyasi birlik olmaması. Avrupa’da merkezi bir Federal Hükümet olsa idi, Yunanistan’ın sorunu olmayacak, Porto Riko adası durumuna düşmeyecekti!

<p>Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias ile görüşmesinde ger

Dendias provokasyon için mi geldi?

Milli Savunma Bakanlığı fotoğrafları paylaştı

''Baharın müjdecisi'' leylekler Bingöl'e renk kattı

Bozuk parayla öyle bir şey yaptı ki görenleri hayrete düşürdü