Genç iş arkadaşım, 'Tayyip'in TIME'e kapak olmasına ne diyorsun?' diye sorduğunda, 'besbelli bu fotoğrafı bulmak için çok uğraşmışlar' demiştim. Onun duymak istediği böyle bir şey değildi. Amerikalıların Erdoğan'ı arkaladığı, gaza getirip Suriye'ye sokmak amacıyla TIME'ın kapağını bile kullanıyor oldukları gibi komplo kokan laflar duymayı ümit ediyordu zannediyorum. Ona istediği gibi bir komplo sağlayamadım ama çok geçmeden bambaşka bir komplosu oldu. TIME'ın kapağı kendisine sorulduğunda Erdoğan da çok benzer laflar etti ya, bu fikri Erdoğan'a benim ulaştırdığımı filan düşünmüştür. 'O kadar da değil' demeyin, aradaki boşlukları doldurmak için malzeme bulmakta sıkıntısı yok.
Ama işte, Erdoğan'ın da kapaktaki ürkütücü  fotoğrafa takılması için herhangi bir uyarıya ihtiyacı yok. Aslında olup biten her şeye taşıyamayacağı kadar mana yüklemeye kalkmasa, bana TIME'ın kapağını soran genç de aynı fotoğrafa takılırdı. Çünkü kendisi iyi bir iletişimci ve fotoğrafın iletişimde ne kadar önemli olduğunu benden iyi bilir.
***
TIME'ın kapağı, bence, tedbirli bir kapak.
Önce bir parantez açayım izin verirseniz. Alpha Designer, çeşitli toplumların klişelerinden eğlenceli haritalar üretmiş. (Haritalara http://alphadesigner.com/project-mapping-stereotypes.html adresinden ulaşabilirsiniz.) Türkiye, mesela İspanyollara göre Avrupa haritasında Doğu Fas, Almanlara göre İşgücü Kaynağı, Amerikalılara göre Şükran Günü Yemeği (yani hindi) olarak görünüyor. Haritaların biri de Arap Baharı başlıklı. Bu haritada ise Türkiye Hakem olarak etiketlenmiş.
Böyle esprili, son derece sivil bir ortamda bile hakem olarak tarif ediliyorsa, Türkiye'nin bölgedeki hareketlenmeyle ilişkisi hakkında Batı'da belirli bir kanaatin yerleşmiş olduğunu gönül rahatlığıyla söyleyebiliriz. Yerleşmiş olan kanaat, elbette, basın organlarının yaydığı bir şey. Ama basın, ateş olmayan yerden duman çıkarmış değil. Ateş olmayan yerden duman çıkarmayı hiç beceremez demiyorum. Ama basının genellikle yaptığı, zaten mevcut olan bir algıyı sadeleştirip pekiştirmek olur. TIME da Erdoğan'ı özellikle bölgede olup bitenlerle alakalı olarak kapağa taşımış zaten. Ve bence, seçtiği fotoğrafla, pek tedbirli davranmış. İşler Amerika'nın hoşuna gitmeyecek gibi gelişirse, bölgede ABD ciddi yaralar alırsa, olup bitenin müellifi olarak seçilmiş olan Erdoğan'ı yeni şeytan olarak hedefe yerleştirmek kolay olacak.
Fotoğrafın siyah-beyaz olması da ilginç. Bir yandan modası geçmişlik çağrıştırıyor. Ama asıl mühimi, Erdoğan'ın renkli insanlarla -siyahlarla değilse bile Hispaniklerle- aynı kategoride algılanmasını kolaylaştıran bir tercih. Aynı fotoğraf renkli olsaydı, fotoğrafın bütün çirkinliğine rağmen, Erdoğan hakkında tereddüt uyandırmakta bu kadar etkili olmazdı.
***
Başlığa gelince...
Başlıktaki way kelimesini yol olarak tercüme edersek -yol aynı zamanda şeriat kelimesinin karşılığı olduğu için- ince bir gönderme yapıldığını düşünmek kabil. Ama mesela ben, uyarılmadan, bu göndermeyi fark etmedim.
Öte yandan yol, zengin çağrışımları olan bir kelime. İngilizce'deki way de öyle. Her ikisinden de çok sayıda deyimin üretilmiş olması da, çağrışım zenginliğinin bir işareti zaten. Ama bizim yol kelimesinden yaptığımız deyimler ile İngilizce'de way kelimesinden yapılanlar pek benzemiyor. TIME'ın kapağındaki Erdoğan's Way ibaresi de zaten, Erdoğan'ın yolunu kastetmekten çok, onun tarzına işaret ediyor.
Bence bu da son derece manalı bir tercih. Yapılan ve yapılması beklenen işe değil de tarza vurgu yapmak, kendiliğinden bir meşruiyet şüphesi uyandırıyor. Fotoğraf zaten tarzın meşruiyetinin sorgulanmasını desteklemek için seçilmiş gibi. Güçlü, çekinilmesi gereken ama sevilmesi pek istenmeyen bir adam, TIME'ın Erdoğan'ı.  Eh, Erdoğan'ın Türkiye'de talip olduğu tahtın da çok farklı bir şey olmadığını, sevilmeyi değil, korkulmayı tercih ettiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Uymuş yani. TIME ateş olmayan duman çıkarmamış.