Dünyanın lastiği patlamış, değiştirince yola devam edecekmişiz gibi bir hava var. 'Evet, tatsız bir durum ama iyi ki çaresini biliyoruz' gibi... Bankaları zapturapt altına alacağız, yola devam edeceğiz. Tunus'a, Libya'ya, Mısır'a CIA tarafından yeni diktatörler atanacak, film kaldığı yerden başlayacak. Papandreu, Berlusconi, belki birkaç çürük elma daha ayıklandıktan sonra, eski düzen yeniden avdet edecek. Filan.
Hikaye biraz (!) daha çetrefilli halbuki.
***
Biraz cesur olanlar, borçlanıp, Avrupa'da ömrü dolmuş, rantabl olmaktan çıkmış tezgahları ölü eşek fiyatına kapattılar. Getirip Anadolu'nun orasına burasına kurdular. İstihdam yarattılar. Döviz getirdiler -gerçi götürdükleri dövizi karşıladı mı getirdikleri, bana meçhul. İmalatı artırdılar. Özetle söyleyecek olursak, zenginleşmemizi sağladılar. Biz de hak ettikleri alkışı onlardan esirgemedik.
Lakin gözden kaçan bir şeyler vardı. Birincisi, genellikle Türkiye'ye getirilen tezgahların yerine yenileri kondu. Onlar, daha çok imalatı daha az imalat faktörüyle gerçekleştiriyorlardı. Yani imalat bir yerden bir yere kaymadı. İmalat tabanı genişledi ve imalat arttı. İkincisi, artış sadece bizim Anadolu Kaplanlarının sağladığı kadar değildi. Dünyanın dört bir yanında benzer şeyler oldu.
Asıl mühimi şu: Neden mesela 1970'lerin cesur insanları 1990'lardakilerin akıl ettiğini edemediler? Etmişlerse de gerçekleştiremezlerdi. Çünkü bir defa tezgahlar ölü eşek fiyatına değildi. Ayrıca bankalar bu kadar bonkör değildi. Çünkü yeryüzünde bu kadar çok para yoktu. Son yirmi yılda para da, imalat da, daha önce hayal bile edilemeyecek kadar arttı. Ve iktisadın temel parametreleri, bu artışların etkisiyle, tepetaklak oldu.
Bütün bu şişkinlikleri kontrol altında tutabilmek için türlü cambazlıklar yapıldı. Sonuncusu ABD'de ikincil emlak piyasaları oldu. Zar zor yol alan otomobil, o noktada iflas etti. Lastik patlamış gibi yapıldığına bakmayın, bütün bir iktisadi anlayış berhava oldu. Banka sistemi tamir edildiğinde de yürümeyecek bu otomobil yani.
***
Cihan Harbinden önce sömürgeleştirilmiş, sonra da farklı statülerle kontrol altında tutulmuş Kuzey Afrika ve Ortadoğu'da, işler kontrol dışına her çıktığında, görev başındaki diktatör düşürüldü. Onu düşüren, onun vazifesini kaldığı yerden sürdürdü. Her defasında toplumlarda biriken gaz arttı. Her defasında, artan gazı dengeleyecek şekilde baskıyı artırmak gerekti. Bütün bunlardan pek haberimiz olmadı. Çünkü bize sadece Mübarek'ten, Kaddafi'den, Esad'dan söz edildi. Mısırlılar, Libyalılar, Suriyeliler sanki yoktular.
Tunus'ta delikanlının biri kendini yaktı. Ancak ondan sonra televizyon ekranlarında Tunusluları, Mısırlıları, Libyalıları gördük. Halbuki onlar hep vardılar. Zulüm gördüler, acı çektiler, öfke biriktirdiler. Sadece öfkeler değil, özlemler, nefretler de kontrol edilemeyecek kadar birikmişti.
***
Faturayı Yunanlılara, İtalyanlara çıkarıyorlar. Ürettiklerinden daha çoğunu, sorumsuzca tükettikleri için. Eğer birileri o imalat fazlasını emmeseydi, Almanların çarkı çoktan durmak zorunda kalacaktı. Ve çok geçmeden duracak.
***
Bir film seyrediyorduk da, makinist uyuduğu için film yarıda kalmış gibi yapıyorlar. Çünkü sizin seyirci koltuklarından kalkmamanızı istiyorlar. Siz kalkmadan yeni sahneler çekip yetiştirebileceklerini ümit ediyorlar. Ama nafile. Bu defa, artık eski düzen avdet etmeyecek.
Bundan sonra ne olacağını bilmiyorum. Ama ne olmayacağını biliyorum. Eski günlere dönmeyeceğiz. Zaten dönmeyelim de... Çünkü hiç de hoş değillerdi. Çok daha iyisini yapabilecek imkanlarımız var. Yapacağımızdan, yapıyor olduğumuzdan da şüphem yok.
Tabii isterseniz konforlu koltuklarınızda oturup, makiniste, yönetmene, oyunculara filan sövüp sayarak, bir sonraki filmi bekleyebilirsiniz. Seyirci mi, oyuncu mu olacağınız tercihi sizin yani. Yalnız bilin ki, o yeni bir film olacak, şimdi kopmuş gibi yapılanın devamı değil. Çünkü siz seyirci olmayı tercih etseniz de, birileri niyeti bozdu.