Geçtiğimiz haftalarda ABD'nin üçüncü, dünyanınsa altıncı en büyük havayolu American Airlines iflasını ilan ederek Chapter 11 koruması altında yeniden yapılanma sürecine girdi.
BD'de mega şirketlerin resmen batışını önlemek üzere yasalarla desteklenen iflas koruma mekanizmaları bulunuyor. Şirketlere ölçekleri ve finansal parametrelerine göre belli bir süre daha verilerek yeniden yapılanmalarına müsaade ediliyor. Zira böyle bir sistem olmasaydı 1978'deki sektörel liberalleşme (de-regulation act) sonrası şu ana kadar bir veya birkaç sefer iflas koruma kanuna başvurmuş olan Delta, United, Continental ve Northwest gibi havayollarının hiçbiri ayakta duramazdı. Öte yandan Chapter 11 koruma sürecinde yeniden yapılanma konusunda başarısız olmuş TWA gibi havayolları da mevcut. 
Aslında bu durum çok önemli bir konuya dikkat çekiyor. Sektörel liberalleşmenin dünya çapındaki lideri olan ABD'de, American Airlines'ın iflas başvurusuyla beraber resmi olarak iflas etmemiş tek bir network havayolu kalmamış durumda. Liberalleşme pek çok açıdan olumlu olsa da Delta, United, American, Nortwest, Continental ve US Airways gibi pek çok mega ölçekli havayolu açısından özellikle maliyet yapısında rekabetçi olamamak gibi kilit bir durumu ortaya koyuyor.

858 UÇAKLIK FİLOYA SAHİP
American Airlines (AA), 1930'da yaklaşık 80 farklı küçük ölçekli havayolunun birleşmesi sonucu kurulmuş. 1982'de yeniden yapılanarak AMR Corporation ana çatısı altında faaliyet göstermeye başlamış. Yakın geçmişe kadar ülkemiz network taşıyıcısı THY'nin interline ve codeshare yaptığı bir havayolu olan AA, aynı zamanda Oneworld ittifakının ana kurucuları arasında yer alıyor. AMR Corporation bünyesinde American Airlines dışında faaliyet gösteren, ancak havayoluna bölgesel destek sağlamak amacıyla kurulmuş olan American Eagle ve American Connection isimli iki havayolu daha var. 
Havayolunun filosundaki toplam uçak sayısı ise 858. Geçtiğimiz temmuz ayında 460 uçaklık A320 ve B737MAX model uçakla havacılık tarihinin en büyük siparişini vermiş olan American Airlines'ın, kasasında bulunan nakit 4,1 milyar dolara rağmen iflas mahkemelerine gitme yolunu seçmesi bazı yorumcular için sürpriz, bazıları içinse son kurtuluş umudu olarak görülüyor.
Tabii ki böyle bir gelişme sonrası AMR Corporation ile American Airlines Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su Gerard Arpey de görevinden ayrıldı. Aslında ayrılması istendi, zira şirketin iflas ilan etmesine karşıydı.  Şirketin kısa ve uzun vadeli toplam borcu 28 milyar dolar, öz varlıklar toplam değeri ise 24 milyar dolar civarında. Özellikle Delta-Northwest ve United-Continental birleşmeleri sonrası her çeyrek zarar eden şirketin hisse değeriyse son aylarda yüzde 85 civarında değer kaybetmişti. Kanımca asıl ürkütücü nokta, tüm bu negatif etkenlerin arasında, doluluk oranının yüzde 78-81 civarında seyretmesi. Havayolunun doluluk oranı yüksek olmakla beraber her çeyrek zarar ediyor olmasının sebebi, eski üst yöneticisi Robert Crandall'ın ifadesiyle 'maliyette rekabetçi olamamak'. Bunun çok basit açıklaması ise bakım giderleri ve yakıt tüketimi yüksek filo yapısı, sendikalarla uzlaşamamak ve birleşmeler sonrası artan rekabete uyum sağlayamamak. 
ABD'de yaşananları yakından takip etmemin ve bu kadar kapsamlı anlatmamın bir nedeni var. Sektörde hiçbir karar mercii, havacılığın lider ülkesinde olup biteni göremeyecek kadar kör ve duyamayacak kadar sağır olma lüksüne sahip değildir. Şimdi hep beraber izleyerek American Airlines'ın bu süreçten nasıl çıkacağını göreceğiz. Kanımca başarılı bir yeniden yapılanma gerçekleştirirse ya US Airways ile ya da ülkenin havayollarında yabancı hissedarlık hükümlerinin değişmesi halinde British Airways ile birleşmesi söz konusu olacaktır.

IATA 2012 TAHMİNLERİ İÇ AÇICI DEĞİL
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) 2012 yılı için daha önceden öngördüğü toplam 4,9 milyar dolarlık net kar tahminini yeni gelişmeler ışığında revize ederek 3,5 milyar dolara çekti. IATA, sektörün toplam yüzde 90'lık hava trafiğini ve 230 havayolunu temsil ediyor. Yaptığı tahminler genelde artı/eksi 10-15 arasında tutuyor. Kar tahminlerinin aşağı çekilmesindeki ana nedenler euro bölgesindeki ekonomik durgunluk riskiyle kargo trafiğinin düşüş trendinde olması olarak gösteriliyor. Üst yönetici Tony Tyler, yıllık ekonomik büyüme yüzde 0,8 civarında gerçekleşirse, sektörün 8,3 milyar dolar zarar edebileceğine de işaret ediyor. IATA'nın tahminlerine göre havayolları gelecek yıl yeni uçaklara ve filo yenilemeye 100 milyar dolar harcayarak kapasite arzını yüzde 6 oranında artıracaklar. Yolcu trafiğinde beklenen yıllık artış ise yüzde 4 iken hava kargo trafiğinde hiç artış beklenmemesi gerçekten endişe verici bir durum. Ekonominin genel seyri dolayısıyla Avrupalı havayollarının birçoğunun zarar edeceği öngörüsü mevcut. Görünüşe göre seneye Avrupa'da çok daha fazla birleşme göreceğiz. Ülkemiz havayolu yöneticilerinin de son derece dikkatli planlamalar yapması gerekiyor. Zira ülkemizde son yıllarda havacılıkta yaşanan çift haneli büyümeler artık tek haneye düşeceği gibi, sektörel konsolidasyonların artacağı bir yıl geliyor.