'İnsan anlamak için parçalar' cümlesinden hareketle misafirime sordum, 'Madem toplayarak anlayamayacağız. O halde insanlığın temel kavramlarını sorayım sana. İyilik ve kötülük, doğruluk ve yanlışlık nedir? Nihayetinde hepsi bir’se bu tezatlar neden var?'
Bunu bir ressam ve resimden bahsederek anlatmaya çalışacağım. Ama o örneğe gelmeden önce şunu anlatayım sana:
Hz.Peygamber der ki:
'Allah bana nübüvveti sunduğunda şunu tembihledi:
Kullar içinde öyle insanlar var ki onlar benim zat denizime dalıp kalmıştır. Onları sakın dine davet etme. Onlara dine davet gaflete davettir. Onların kalpleri müheymin melekler üzerinedir.'
Mesela bakıyorsun halk içinde bazı adamlar var. Kötülük işlemiyor... İşleyemiyor. İyiliği ise birisi emrettiği için değil, sevdiği için yapıyor.
İnsanın peygamberi içinden doğar.
Kötülük diye tanımlanan şeyden hoşlanmayan insan o halle buluşmuştur. Din nasıl bir şeydir?
İyilik et mükafatlan. Kötülük et cezalan... Nerede dayatma var orada din eksilir. Bugün dinler dayatmadan ibaret olmuş.
Din diye bir şeyden bahsediyorsan onda istemeden yaptırmadan bahsedemezsin. Gerçek kul beklentisiz amel işleyendir.
 'Küfür kendinde kalmaktır, iman ise geçip gitmek...'
Yoksa o Gülşen-i Raz'ın sahibi Mahmud Şebüsteri'nin sözleri henüz kulaklara erişmedi mi?
O ne güzel çalgıcıdır ki bir güzel nağmesiyle yüzlerce zahidin harmanına ateş salar!
O ne hoş sakidir ki bir kadehle yüz yetmiş yıllık ihtiyarı kendisinden geçirir, sarhoş eder!
Seher çağı mescide girse orada bir tek kendini bilir adam kalmaz!
Kendinden geçmiş sarhoş bir halde medreseye girse fakih onun huzuruyla çaresize bir halete düşer, mahmur olur kalır?
Aşkından zahitler çaresiz kalırlar... Evlerinden, barklarından avare olurlar!
Birisini mümin eden de o, öbürünü kafir eden de o... Bütün aleme fitneler salan da o, cihanı birbirine katan da o!
Meyhane, dudağından mamur olmuş; mescitler yüzünden nurlanmış!
Her işim onunla kolaylaştı... Kafir nefisten onun sayesinde kurtuldu.
Gönlüm, bilgi sahibi olduğundan dolayı gururdan, ululuktan, hileden, şüpheden yüzlerce perdeyle örtünmüştü.
O put, seher çağı ansızın kapımdan içeri girdi; beni gaflet uykusundan uyandırdı.
Can halveti, yüzünün nuruyla aydınlandı.
O aydınlık içinde kim olduğunu gördüm. Güzel yüzüne bir baktım, canımdan bir ahtır çıktı. Bana dedi ki: 'Ey hilebaz mecnun, bütün ömrünü ad san sahibi olmaya çalışmakla geçirdin.
Bak da gör; bilgi, ululuk, zahitlik ve zan, ey ham adam, seni kimden mahrum etti?
Yarım lahza yüzüme bakmak binlerce yıl ibadet yerine geçer.'
Hülasa o alemleri bezeyen yüz, baştan ayağa kadar beni bana gösterdi!
Ömrümü ziya ettiğimden, günlerimi boşa sarf eylediğimden utandım da can yüzüm, kapkara oldu.
O ay, güneş gibi yüzünü görünce canımdan ümidimi kestiğimi gördü de.
Bir kadeh doldurup sundu... O şarabın suyundan bana bir ateştir düştü.
Sonra bana, 'Bu renksiz, kokusuz şarapla varlık levhindeki nakışları yıka' dedi.
O şarabı sonuna kadar içtim... Sarhoş olup topraklara serildim.
Şimdi ne kendimdeyim, ne değilim.
Ne aklım başımda, ne mahmurum, ne sarhoş!
Gah gözleri gibi başımda bir sarhoşluk var.
Gah zülfü gibi darmadağınık bir haldeyim!
Gah kendi huyum yüzünden külhandayım.
Gah onun yüzünden gül bahçesinde.