Madenlerin satışından sağlanan gelirin bir kısmı devlet hakkı adı altında kamuya yatırılıyor. Yeni bir düzenlemeyle devlet bu paranın iş güvenliğine harcanması koşuluyla şirketlere kolaylık sağlayabilir.

2008 yılında Türkiye Taş Kömürü Kurumuna bağlı ocaklarda her 100.000 ton kömür üretimi için 0,44 ölüm gerçekleşirken, özel ocaklarda bu rakam 2,06. Özel ocaklarda devletin işlettiği ocaklara nazaran 4,5 kat daha fazla ölüm gerçekleşmiş. Yani özel sektörün güvenli çalışmasını ne yazık ki bu mevzuatla sağlayamıyoruz. Özel ocaklarda ne yazık ki maliyet baskısı iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmasını ikinci plana itmiş.

GARANTİ VAR AMA FİYAT BELLİ

Madenlerde uygulanan rödövans sistemi, hem devletin madenlerdeki rolünü zayıflatıyor hem de madeni işleten ruhsat sahibine maliyet baskısı yaratıyor. İhale ile madeni işletme hakkını alan özel şirket, ürettiği ürün için alım garantisi elde ediyor. Ancak alımın gerçekleşeceği fiyat da belli. Böyle olunca madendeki faaliyetlerin daha ucuza yapılması gerekliliği ortaya çıkıyor.

BİR YILDA 130 MİLYON LİRA MAAŞ

Maden sahasından çıkarılacak madenin satış tutarı üzerinden devlete ödenmesi zorunlu olan meblağ devlet hakkı olarak adlandırılıyor. Devlet Denetleme Kurulu’nun raporuna göre 2008 yılında bütün madenlerden devletin elde ettiği devlet hakkı geliri 130 milyon 629 bin TL. Yer altı işletme yöntemi ile üretim yapan madenlerde devlet hakkının yarısı alınmıyor.

TEŞVİKLER MÜMKÜN

Bakanlar Kurulu’nun gündemine gelecek yeni Maden Kanunu’nda devlet hakkının iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine harcanması yönünde bir düzenleme öngörülmeli. Devlet Hakkı kapsamındaki miktarlar, madenlerin güvenli hale getirilmesi için harcanmalı. İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması için devlet hakkından feragat edilerek özel şirketlere teşvikler sağlanmalı. Yani devlet madende iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınması için elini taşın altına koymalı.

YARISI KASAYA GİDİYOR

Devlet hakkının yüzde 25’i il özel idaresi payı olarak ruhsat sahibi şirketin bulunduğu ilin özel idaresine aktarılıyor. Yüzde 25’i ruhsat sahibi şirketin bulunduğu bölgenin alt yapı yatırımlarında kullanılmak üzere doğrudan o köy veya ilçedeki Köylere Hizmet Götürme Birliklerinin hesaplarına yatırılmaktadır. Devlet hakkının kalan yüzde 50’si ise doğrudan Hazine’ye aktarılmaktadır.