2014 yılı bu zamanlar...

Edinburgh – Londra treni...

Henüz İskoçya'da Bağımsızlık Referandumu yapılmış ve İskoçlar referandumda az denilebilecek bir farkla Birleşik Krallığın parçası olarak kalmayı seçmişler. O dönemde benim gibi siyaset doktorası yapan bir arkadaşımla trende hararetli bir tartışmadayız...

Ben ısrarla eninde sonunda İskoçya'nın İngiltere'den kopacağını iddia ediyorum. Arkadaşımsa İskoçların İngiliz siyasal sisteminden ayrılmak istemeyeceklerini ekonomik, tarihsel birtakım gerekçelerle izah etmeye çalışıyor. Tartışmanın bir yerinde ise o çok alışık olduğumuz şeyi söylüyor:

"Adamlarda sistem var sistem! Şahıslara bağlı değil; kurallara, normlara ve kurumlara bağlı bir sistem!"

Arkadaşım gereksiz bir hayranlıkla biraz abartsa da tamamen haksız değil. İngilizler siyasal sistemleri, demokrasileri, parlamentolar geleneği ile bilinirler. Yüzyıllar süren bir toplumsal ve siyasal mücadeleler tarihi neticesinde oluşmuş normlar, kurallar ve kurumlarıyla İngilizler hem devlet gelenekleri hem kültürel sembolleri hem de siyaset kurumunun kendine özgü mekanizmalarıyla bugüne kadar gelmişlerdir.

Yüzyıldan uzun bir süre üzerinde güneş batmayan bir imparatorluk olarak dünya sisteminin patronajına sahip olmuş İngiltere sonrasında imparatorluklar çağının bitmesi, sömürgeciliğin eskisi gibi sürdürülemez hale gelmesi, dünya savaşları ve kapitalizmin döngüsel krizleri nedeniyle patronajı ABD'ye devretmek durumunda kalmıştı.

Avrupa Birliği üyesi olduğu dönemde de eski süper güç dönemlerini arayan İngiltere bu nedenle Brexit süreci ile AB'den çıkmış; "Küresel Britanya" vizyonunu açıklayarak yeniden bir küresel güç olma iradesini göstermişti.

İşte İngiltere tam da böyle bir iddiayla yola çıkarken...

Brexit sürecinin yönetilmesiyle alakalı çetrefilli meseleleri çözecek...

Küresel salgının ekonomik etkilerini ve sağlık sisteminin meselelerini yönetecek...

Sterlinin dolar karşısındaki büyük değer kaybı, enflasyon rekorları ve işsizlik gibi İngiltere tarihinde uzun süredir pek görülmeyen meselelere yönelik ümit vaat edecek...

Ukrayna Savaşı'nda ABD'den bile daha fazla inisiyatif alarak Putin'e karşı mücadele edebilecek güçlü bir liderliğe ve yönetime ihtiyaç duyarken...

Ne mi oldu?

Daha 44 gün önce Downing Sokak 10 numaraya yerleşmiş Başbakan Truss istifa etti. Yani İngiltere'de son 6 yılda istifa eden 4. başbakan oldu! Ülke şimdi 5. başbakanını arıyor.

Bütün o sistemiyle, kurumlarıyla ve parlamento geleneğiyle İngiltere'yi bile böyle bir anda krize sokan; hatta kendisi bizzat bir kriz kaynağına dönüşebilen bir parlamenter sistem gerçeği var. Başbakanları çeşitli gerekçelerle kendi partisinden milletvekillerinin eliyle bile istifaya zorlanan, seçim olsa bile koalisyon hükümetlerinden başka çok da fazla bir seçenek bırakmayan bir parlamenter sistem gerçeği.

Kuşkusuz artan domates fiyatlarından küresel ısınmaya kadar ne kadar alakasız mesele varsa abartıp bunu da cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine bağlayan bir muhalif yazar, akademisyen ve siyasetçi trollüğünün simetrisi bir açıklama tarzı değil bu.

İngiltere'deki ekonomik sorunları da savaşı da küresel salgınla alakalı meseleleri de kimse getirip parlamenter sisteme bağlayamaz.

Ama dünya ve özellikle de İngiltere tam bir kasırganın içerisinde ekonomik krizler, enerji arzı kıtlığı, sağlık sistemlerinin ayakta kalmakta zorlanması, Ukrayna Savaşı ve küresel güç mücadeleleri dönemindeyken yönetimde böylesine bir zafiyet görüntüsü vermesinin...

Tüm dünya böyle kriz anlarında güçlü liderlik arayışına girerken, böyle bir lidersizlik ortamına hapsolmasının...

Yürütmenin bitmek bilmeyen bir istikrarsızlık girdabında kaybolmasının önemli oranda zeminini parlamenter sistem oluşturuyor.

Üstelik de İngiltere Türkiye gibi geçmişteki zayıf hükümetlerin, koalisyon krizlerinin askeri vesayet ve darbelere imkân açtığı; neticede de küresel vesayet ilişkilerinin ülke üzerindeki hakimiyetinin daha da perçinlendiği bir bağımsızlık sorunu yaşamamasına ve sembolik düzeyde de olsa ülkeyi birleştiren bir monarşiye sahip olmasına rağmen bu sorunlarla boğuşuyor.

Sonuç itibarıyla her olumsuzluğu getirip başkanlık sistemine bağlayanlar için İngiltere önemli dersler barındırıyor.