İmparatorluğun son yılları... Bir yandan Batılı devletler diğer yandan Rusya İmparatorluğumuza saldırıyor, azınlıkları kışkırtıyor, asırlarca yönettiğimiz topraklarımız elimizden çıkıyordu.

Batı, sömürgecilik ve sonrasında sanayi devrimi ile ekonomik anlamda güçlenirken, Türkiye ekonomik olarak da çok zayıflamış, sömürgecilik yapmadığı dolayısıyla sermaye birikimi oluşturamadığı için Batı'nın üretim gücü karşısında duramaz hale gelmişti. Bu imparatorluğun nüfusunun da erimesine sebep olmuştu. O kadar ki tek başına Ruslar 1. Dünya Savaşı'nda Türk Ordusu'nun birkaç katı büyüklüğünde bir ordu çıkarmıştı.

İşte bu dönemde çıkış yolları aranmaktaydı. Tüm o çöküşe rağmen imparatorluğun kültür ve medeniyetinin büyüklüğünden hâlâ bir şeyler kalmış, çok nitelikli okullardan ve eğitim sisteminden iyi devlet adamları ve aydınlar yetişmeye devam etmişti. Çok canlı ve zengin bir fikir hayatı bulunuyordu. Buna 2. Meşrutiyet Dönemi'nde zengin bir çok partili siyasal hayat da eklenmişti. O kadar ki, bu zenginliğe biz ancak tekrar 1950'den sonra tekrar ulaşabilecektik... İşte bu devlet adamları ve aydınların tek bir meselesi vardı: Devleti kurtarmak.

Tam o dönemde Rusya'nın esaretinde kalmış kuzeydeki Tatar Türklüğü'nün önemli ailelerinden birinin evladı olarak dünyaya gelen ve çocukken İstanbul'a yerleşmek zorunda kalan Yusuf Akçura da İmparatorluğun bu zengin fikir hayatının önemli isimlerinden biri olacaktı.

Mücadelelerle dolu bir hayata önemli fikirler ve eserleri de sığdırmıştı. Bunların belki de en çok bilineni Kahire'de çıkan "Türk" Gazetesi'nde yayımlanan seri makalelerden oluşan "Üç Tarz-ı Siyaset"ti.

İmparatorluğun çıkış yollarına dair siyasi akımları ve fikirleri tasnif ettiği bu makale hem Türk siyaset literatüründe bir kilometre taşı olacaktı hem de içerikte yaptığı tartışmayla imparatorluklar çağının bittiği ve dolayısıyla İmparatorluğun artık millî-devlete geçişinin zamanının geldiği bir süreçte Türk milliyetçiliğinin fikri zeminini oluşturanların öncüleri arasında yer alacaktı..

Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülük diye tasnif ettiği fikirleri uzun uzun iç politik, dış politik ve sosyolojik boyutlarıyla tartışıyor; Osmanlıcılığın neden iflas etmeye mahkum olduğunu, İmparatorluk bünyesindeki gayrimüslim tebaayı ikna edemediği gibi daha da ayrışmaya teşvik ettiğini, İslamcılığın da bilhassa hem Müslüman sömürgelere sahip Batılı güçler ve hem Rusya tarafından müsaade edilmeyecek bir dış politik konjonktüre sahip olduğunu söylüyordu. Aslında tarihsel olarak tüm bu tartışmaları yaparken devlet adamlarının konjonktür itibarıyla bu fikirlerin her birini dönem dönem kullanmak durumunda kaldığı da ortaya çıkmış oluyordu.

Sadece dış politika değil, demografi de biraz İmparatorluğun elini kolunu bağlıyordu. İmparatorluk nüfusunun yarısından biraz fazlası Müslüman'dı. Onun da ancak yarısından biraz fazlası Türklerden oluşuyordu. Dolayısıyla 19. yüzyıldaki sınırlarla azınlıktaki bir Türk nüfusu ile devlet politikası itibarıyla kolay kolay hemen Türkçülük yapılamayacağını görmek zor değildi.

Üç Tarz-ı Siyaset'te yapılan tartışmaların tarihselleştirmeden uzak, 21. yüzyıl Türkiye'sinin şartlarıyla yapıldığını çoğu zaman görüyoruz.

Mesela Osmanlıcıların, İslamcıların ve Türkçülerin birbiriyle geçişleri olmayan ve birbiriyle çatışan üç farklı grup olduğu varsayımı bunlardan birisi. Halbuki üç fikir de bir strateji olarak dönem dönem hem aynı devlet adamları tarafından uygulanmış hem de hatta birçok zaman aynı fikir adamları tarafından bile farklı dönemlerde savunulmuştur.

Topraklar küçüldükçe, demografi değiştikçe Osmanlıcılık yerini İslamcılık ve Türkçülüğe bırakmıştır. İslamcılar ve Türkçüler arasında da çoğu zaman büyük ayrımlar olmamış, geçişgenlikleri yoğun olmuştur.

İşte ben de vefatının 90. yılı vesilesiyle Yusuf Akçura'yı anmak ve Üç Tarz-ı Siyaset'e bugünden geriye dönüp tartışmak istedim. Rahmet olsun.