1990'larda yaşanan savaşın, katliamlar ve soykırımın acısı hâlâ taze. Bugün savaşın neticesinde ortaya çıkan Dayton Antlaşması'nın üzerinden tamı tamına 26 yıl geçti.

26 yıl boyunca kan durdu ancak ortaya çıkan 3 başkanlı, federatif bölgelerden ve kantonlardan oluşan karmaşık devlet yapısı istikrarsız ve eklektik bir yapı olarak süregeldi.

Dahası nüfusun çoğunluğunu oluşturan kardeş Boşnakların devlet üzerindeki gücü sınırlı kaldı. Ama her şeye rağmen 26 senedir bölgede hiçbir olayın yaşanmamış olması, hiç kanın akmamış olması önemliydi. Yakın zamanlarda olanlar ise endişe verici.

Darbe girişimi

Her şey bir süre önce Srebrenitsa Soykırımı ve savaş suçlarının inkârının yasaklanması ile başladı. Bosnalı Sırplar bunu reddetti ve tüm devlet kurumlarını boykota başladı. Bosna Hersek bünyesindeki Bosna Sırp Cumhuriyeti'nin (Dayton Antlaşması'na göre Bosna içerisinde özerk bir Bosna Sırp Cumhuriyeti kurulmuştu) lideri ve aşırı söylemleri ile ön plana çıkan Milorad Dodik Bosna Sırplarının kendi ordusunun olması gerektiğini söylemiş, Bosna Hersek Cumhuriyeti'nin yargısının, idari ve güvenlik birimlerinin Sırp bölgesindeki faaliyetlerini durdurmuştu.

Bu, Dayton Antlaşması'nın çiğnenmesi, Anayasa'nın ihlali ve açık bir darbe girişimidir. Bu durum, acıları taze olan Bosnalı kardeşlerimizi tedirgin etmiş durumda ve bu nedenle de geçenlerde Cumhurbaşkanı Erdoğan Bosnalı Sırp Lider Dodik'i Türkiye'ye çağırıp görüşmüştü. Neticede Türkiye geçmişe oranla çok daha etkili bir bölgesel güç. Nitekim günümüzde sadece Boşnaklarla değil Bosnalı Sırp liderle bile teması olan, Sırbistan Lideri Vucic ile sık sık görüşen, her fırsatta Sırbistan'daki Müslümanların yaşadığı Novi Pazar'ı ziyaret eden ve Bosnalı kardeşlerimizin her derdiyle bizzat ilgilenen bir Türk Cumhurbaşkanı var. Türkiye tüm aktörlerle görüşebilen bir güç olarak sorun çözücü bir etkiye sahip olabilecek az sayıdaki devletlerden bir tanesi. Ama bu meselenin esas küresel mücadeleler bağlamına tekabül eden başka bir boyutu daha var.

Rus müdahalesi

Birkaç gün önce Kremlin'de sürpriz bir görüşme yaşandı. Bosnalı Sırpların lideri Dodik, Putin tarafından kabul edildi. Kremlin garip bir şekilde resmî açıklamasını bir süre bekledikten sonra yaptı ve Kremlin Sözcüsü Peskov ise esas konunun "Kömür Endüstrisi Konferansı" olduğunu belirtti. Bu görüşmenin Biden-Putin görüşmesinden hemen önce ve tam da Ukrayna'da savaş çanlarının çaldığı, Putin'in Avrupa'yı "göçmen sopası" ile Belarus üzerinden hizaya sokmaya çalıştığı bir dönemde gerçekleşmesi gayet manidardı.

Rusya Batı ile sert bir döneme giriyor, Balkanlar'ı Avrupa'nın yumuşak karnı olarak görüyor ve kadim müttefiki Sırplar üzerinden krize en açık alan olarak gördüğü Bosna'da yeni bir cephe açmak istiyor. Böylece hem dikkatleri Kırım'dan uzak tutmaya hem pazarlık için el yükseltmeye hem de Ukrayna krizi için Avrupa'ya karşı yeni bir koz elde etmeye çalışıyor. Çünkü ABD ile girişeceği mücadelede Almanya ve Fransa'yı en azından nötr kılmak istiyor.

Hep söylüyorum. Uluslararası politika analizlerinde ABD-Çin ekseninde analiz yapıp Rusya'yı ve özellikle de Putin'i küçümseyenleri Putin her defasında yanıltıyor. Şimdi de Bosna'da yeni bir kriz alanıyla maalesef karşı karşıya kalmak üzereyiz.

Putin'in Bosna Hersek içerisinde Bosna Sırplarına Abhazya tipi bir fiilî durum oluşturma ihtimali konuşulmaya başlandı. Hırvatlar da bir kriz anında tıpkı 1990'larda yaptıkları gibi bir oldu-bitti girişimi için hazır bekliyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan daha ilk günden olayı yakından takip edip görüşmelere başlasa da göz bebeğimiz Bosna konusunda Türk kamuoyu henüz ilginç bir şekilde konuya yeterli hassasiyetli göstermiş değil.

Kardeş Bosna güç mücadeleleri arasında yeni bir krize doğru sürüklenme riskiyle karşı karşıyayken şu unutulmamalı ki Türkiye eski Türkiye değildir ve bir oldubittiye müsaade etmeyecektir.