Afrika'nın en zengin yer altı kaynaklarına sahip ama yine de en fakir ülkelerinden birisidir Kongo. Uzun yıllar bizzat Belçika Kralı II. Leopold'un planlayıp uyguladığı sistematik bir sömürü ve soykırım politikasının kurbanı olmuş, nüfusu 20 milyon kişiden 10 milyon kişiye düşmüş bir ülke.

Uyguladıkları katliamlar sürecinde 'mermilerden tasarruf' etmek için Belçikalılar tarafından Kongoluların ellerinin kesilmesi talimatı verilmiş; hangi askerlerin talimata ne kadar uyduğu yeteri kadar Kongolu insanın elini getirip getirmediğinde anlaşılmıştı.

Daha şurada 130 sene öncesinde yaşanmıştı bunlar. Peki sonrasında ne mi oldu?

KONGO'NUN MİLLİYETÇİ LİDERİNE NASIL KIYDILAR?

Kongo halkı, Batılı sömürgeci vahşilerle olan mücadelesini uzun yıllar sürdürdü. Bu mücadeleyi kırmak ve parçalamak içinse tanıdık taktikler uygulamaya sokuldu. Kongo içindeki etnik kimliklere vurgu yapan bir politik dil tedavüle sokulmaya çalışıldı. Politik hareketlerin her birinin bir etnik grubu temsil etmesi isteniyordu. Millî kimlikleri değil de onun yerine etnik kimlikleri ön plana çıkaran dilin eski bir sömürgeci/emperyalist yöntem olduğunu her zaman akılda tutmak gerek.

İşte bu ayrımcı etnik dili değil, tüm Kongoluların birliğini ve Belçika'ya karşı bağımsızlığını savunan milliyetçi lider Patrica Lumumba Kongo'nun kaderini değiştirecek isim olacaktı. Belçikalılar tarafından türlü gerekçelerle hapse atılmasına rağmen halkın büyük desteğini kazanmıştı. Kongo'nun 1960'ta bağımsızlığını elde etmesini sağlayan büyük mücadelenin öncülerindendi. Hatta sanki bağımsızlığı lütfedermiş gibi yapan Belçika Kralı'na karşı "bu mücadeleyi biz kanımızla, gözyaşımızla kazandık" diyerek tüm Batı kamuoyuna açıkça meydan okumuş ve bu meydan okuma Batı'da büyük şok yaratmıştı.

Pek çok sömürge sonrası ülkede yaşandığı gibi, Batı bu bağımsızlığın sadece resmiyette kalan bir bağımsızlık olmasını; fiiliyatta ise kendisinin kurduğu bağımlılık ilişkilerinin devam etmesini istiyordu.

Kongo'nun ilk seçilmiş Başbakanı olan Lumumba ise tam bağımsızlığı savunuyordu. Belçika'nın Kongo'dan birliklerini ve vatandaşlarını çekmesi sürecinde ise Belçika boş durmuyor; zaten henüz devlet teşkilatlanmasını tamamlayamamış Kongo içinde karışıklık çıkarmak için uğraşıyordu. Kongo'nun güneyindeki bir eyaleti Kongo'dan koparmaya çalışarak Kongo'yu bir iç savaşa doğru sürüklemeye çalışıyordu.

Bütün bunlarla mücadele etmeye çalışan Lumumba uluslararası kamuoyundan Belçika'ya karşı gerekli sert tavrın koyulmasını bekliyor ama sonunda hayal kırıklığına uğruyordu. Bunun üzerine Sovyetler Birliği'nden destek bulma çabası ise Amerika Birleşik Devletleri'nin de öfkesini çekmesine sebep oluyordu.

Neticede Belçika ve ABD'nin birlikte organize ettiği bir askerî darbe ile Lumumba devrildi. Tarih boyu dünyanın her yerinde darbecilik emperyalizmin emrinde devreye giren bir aparat olarak yine devreye girmiş; işbirlikçi askeri yönetim Lumumba'yı devirmiş, ülkeyi fiilen Batı'nın sömürgesi olarak kalmasını sağlayacak bağımlılık ilişkileri tahkim edilmişti.

Peki Lumumba'ya ne mi oldu?

NEDEN ŞİMDİ KONGO?

Bu yazının şimdi nereden çıktığı sorularını duyar gibiyim. Geçtiğimiz hafta Batı medyasında yer alan ama bizde pek yer almayan çok önemli bir haberde yıllar sonra Belçika Kralı'nın "Lumumba'dan geriye kalanları ailesine teslim edeceği" söyleniyordu. "Lumumba'dan geriye kalanlar" ne mi demek?

Kongo'daki Belçika destekli darbeden sonra ilk seçilmiş Başbakan Lumumba Belçika tarafından öldürülmüştü (Menderes'in idamıyla aynı yıl). Nasıl mı? Lumumba asit kuyusuna atılmış ve eritilmişti. Mezarının bile olması istenmemişti. Zira onun mezarı Afrika'da Batı karşıtlığının, bağımsızlık düşüncesinin sembolik bir yeri haline gelebilirdi.

İşte Batı barbarlığının, hırsızlığının, soykırımcılığının buna bile tahammülü yoktu. Aradan uzun yıllar geçti ve ailesi ile sevenleri Lumumba'nın gerçek akıbetini ancak 2001 yılında Belçikalı polis komiseri Gerard Soete'nin itiraflarında öğrenebilmişti.

Geçtiğimiz hafta da yani 2022 yılı haziran ayında da Belçika Kralı asit kuyusunda Lumumba'ya ait kalan tek şey olan dişini ailesine iade etti. Belçika Kralı yıllar geçse de resmî bir özür bekleyen Kongo halkı ve Lumumba ailesine sadece "üzüntüleri"ni bildirmekte yetindi.

İşte Batı'nın gücü ve zenginliğinin nasıl oluştuğunun arkasındaki hikâyelerden biri de Kongo'nun hikâyesidir.