• $7,3575
  • €8,9541
  • 438.706
  • 1536.11
01 Mayıs 2011 Pazar

İnsanlık tarihi Göbeklitepe'de başladı

Nedim Atilla
Nedim Atilla
YAZARIN SAYFASI

Şanlıurfa'da 1995'den beri kazı çalışmaları süren Göbeklitepe, insanlığın başlangıcına dair ipuçlarıyla dolu. Her zaman olduğu gibi dünya bu kazıya bizden daha fazla ilgili. Almanya'nın Karlsruhe kentinde açılan sergi de bunun kanıtı gibi...

Son Almanya seyahatimde de geçmişte olduğu gibi Türkiye'nin çoğunlukla farkında olmadığı önemli bir yüzünü, bana yine bir Alman arkadaşım gösterdi. Gösterdiği kitap, Karlsruhe kentinde açılan '12 Bin Yıl Önce Anadolu'da İnsanlığın En Eski Anıtları' adlı serginin kitabıydı. Aslında bilim dünyası, 15 yıldır Şanlıurfa yakınlarındaki Göbeklitepe'yi konuşuyor. Şanlıurfa yakınlarındaki bu tepede 1995'ten bu yana çalışmalarını sürdüren Alman Arkeoloji Enstitüsü arkeologlarının gün yüzüne çıkardığı yapıtlar, insanlığın en eski anıtları... 12 bin yıl önce yerleşik olmuş insanların Göbeklitepe'de inşa ettiği tapınaktaki beş metreye varan T biçiminde, üzerinde tilki, yılan, akbaba ve akrep gibi çeşitli hayvan figürleri olan dikilitaşların kopyaları da Karlsruhe'de sunulan önemli eserler arasındaydı. Göbeklitepe, insanlığın yaşadığı tarım devriminin ilk izleri olarak tanımlanıyor.
Sergi açıldığında Alman Dergisi Der Spiegel kapağında şu başlığı kullanmıştı: 'Adem ile Havva'nın cennetten atıldıktan sonra görüştükleri ilk mekan!' Daha sonra Tevrat ve İncil'de anlatılan 'Gizemli Cennet Bahçesi' ile Göbeklitepe arasında olağanüstü benzerlikler olduğunu ileri süren din araştırmacıları ortaya çıktı. İngiltere'de 2009'da yayımlanan ve Tom Knox'un 'The Genesis Secret-Başlangıcın Sırrı' kitabına göre, tüm deliller, Göbeklitepe'nin Tevrat'ta geçen 'Cennet Bahçeleri' olduğuna işaret ediyor. Çünkü insan, bilim adamlarına göre burada 'evcilleşmişti'... Göbeklitepe'nin insanlığa ait en eski mekan olması belki de arkeologların böyle düşünmesine neden olmuştu.
TAPINAKLARI TOPRAKLA ÖRTÜP TERK ETMİŞLER
Almanya'dan dönüşümde, sergiyi açan 'Taş Çağı Avcılarının Gizemli Kutsal Alanı Göbekli Tepe' adlı kitabı da kaleme alan Klaus Schmidt'in araştırma sonuçlarını Rüstem Aslan çevirisi ile okudum. Kazı Başkanı Schmidt, 'Göbeklitepe'nin anıtsal yapıları, onu yapan neolitik dönem insanlarınca bilinçli olarak doldurulmuş. O dönemde yaşayan insanlar, avcı-toplayıcı yaşamda kendileri için önemli olan inanışlarını, simge dünyalarını bozmadan, üzerini kapatarak terk etmişler. Bu nedenle buluntular özelliklerini yitirmeden günümüze ulaşabilmiş' diyordu.
Göbeklitepe ilk kez 1963 yılında İstanbul ve Chicago Üniversiteleri Güneydoğu Anadolu Tarihöncesi Araştırmaları Karma Projesi çerçevesinde gerçekleştirilen yüzey araştırmasında fark edilmiş. 1995 yılında Almanya Heidelberg Üniversitesi Tarihöncesi Enstitüsü'nün ortak projesi olarak kazı çalışmalarına başlanmış. Alman arkeolog Klaus Schmidt ve ekibi, 1995'ten bu yana Göbeklitepe'yi kazıyor. Kazdıkça şaşkınlığı artan Schmidt, dikdörtgen taşlardan oluşan 'T' şeklinde bir anıt ortaya çıkardı. Yapılan karbon analizlerinin ardından, bulunan taş anıtın yaklaşık olarak MÖ 10 bin yıllarında inşa edildiği ortaya çıktı.
Elbette sonuçta 'Türkiye nerede, nelerle uğraşıyor, Anadolu'nun tarihine bakan dünya nerede?' sorusuna takılıp kalıyoruz. Bunu da arkeolog dostum Ahmet Uhri ile konuştum. Uhri, zaman zaman beslenme tarihi açısından önemli makalelerinde Göbeklitepe buluntularını kaynak gösterir.

Bu bölge insanlık tarihi için neden önemli?
- Göbeklitepe, ilk küresel hareketin başladığı yerdir. 12 bin yaşındaki yerleşim, insanlığın avcı ve toplayıcı yaşam biçiminden, üretici yani tarım ve hayvancılıkla uğraşan bir yaşam biçimine geçişinin ilk evrelerinin gözlenmeye başlandığı bir noktadır. Mağara yaşamını bırakarak tarıma başlayan o insanlar, avcılıktan çiftçiliğe ve hayvancılığa geçerek de insanlık tarihinde bir dönüm noktasını gerçekleştirmişler, kısacası bir devrim yaratmışlar. 
- Bilim adamlarına göre bu önemli değişim olmadan günümüzdeki yaşam gerçekleşemezdi. 
- Troya buluntularından ve Göbeklitepe'de bulunanlardan sonra Avrupalı entelektüeller, yıllar önce ilk kez Halikarnas Balıkçısı Cevat Şakir'in dile getirdiği gerçeği kabullenmektedirler: İleri uygarlığın çıkış noktası yüzyıllardır sanıldığı gibi eski Yunan değil, şimdi üzerinde yaşadığımız Anadolu'dur. 
- Göbeklitepe, resmin taşa ilk kazındığı yer olarak tanımlanıyor. İnsanoğlu, 12 bin yıl önce resim sanatını önce taşlara kazıyarak yapmışlar. Taşlardan sonra tuvallere aktarmışlardır. Dolayısıyla resim sanatının da başlangıcı Göbeklitepe'dir.
- Göbeklitepe'nin manyetik taramalarında 16 tapınak tespit edilmiş. Henüz kazılmayan, yeraltındaki 30 metre çapında yuvarlak ve oval planlı yapıların gün yüzüne çıkarılması da heyecanla bekleniyor...

Hırsızların gözü de Göbeklitepe'de
Bugün Göbeklitepe'ye giderseniz bölgede karşılaşacağınız her çoban 'Göbeklitpe'yi ben buldum' diyecektir. Anonim bir buluş hikayesidir, İngiliz yazar Tom Knox'un kitabında da aynı iddia var ama gerçek 1963'te tespit edilip ancak 1995'te ilk kazmanın vurulduğu...
2010 kazıları sırasında Göbeklitepe'de hayli ilginç bir gelişme de kazı heyetinin büyük sevinçle bulduğu 12 bin yıllık bir heykel başının aynı gece hırsızlarca çalınmasıydı.
Halen 'kuş uçmaz kervan geçmez' bir bölge olarak tanımlanan Şanlıurfa'ya  20 kilometre uzaklıktaki çıplak bir tepedeki Göbeklitepe kazısı sırasında arkeologlar bir cumartesi günü 40-50 santimetre yüksekliğinde bir insan başı ve üzerinde bir yırtıcı  hayvan bulunan bir yapıta ulaştılar. Heykelin devamını bulmak ve bulunduğu ortamı algılamak için kazıyı ertesi güne bıraktılar. Ancak, arkeologlar pazar sabahı kazı alanına döndüklerinde başın gece çalındığını üzülerek gördüler. Vali, Emniyet Müdürü tüm yetkililer demeçler verdiler ama baş hala kayıp.

<p>Sefirin Kızı'na transfer olan Tuba Büyüküstün neden bu kadar konuşuldu?</p><p>Rahatsızlığı sebebi

Haftanın Magazin Başlıkları

Türkiye'nin yeni nesil yerli silahları

Herkes memleketinde yaşasaydı illerin nüfusu kaç olurdu?

Kutup ayılarını görüntülemek istedi, az daha canından oluyordu!