Yirmi beşinci kare fenomeni sinemada ortaya çıkan ve reklamcılık sektöründe sıkça kullanıldığı öne sürülen bir subliminal mesaj tekniği. Birçok komplo teorisine de malzeme olan bu yöntemle insanların duygu ve davranışlarının yönlendirildiği iddia ediliyor.

Filmler, teknik olarak, fotoğraf karelerinin hızla akmasıyla oluşur. 1 saniyelik zaman diliminde sinemada 24, televizyonda ise 25 kare kullanılır. İddiaya göre, bu aralığa sıkıştırılan bağımsız bir görsel izleyici tarafından fark edilmese de bilinçaltına bir mesaj olarak iletiliyor ve insan üzerinde etki gösteriyor.

Siyasetin de propaganda, vaat, hizmet gibi bilindik araçlarının yanı sıra yirmi beşinci karede olduğu gibi mesajı içinde saklı bazı söylemleri vardır. Bunlar kimi zaman imaj oluşturmak için gerçekleştirilen bazı tavırlar olabildiği gibi kimi zaman da politik söylem gibi görünse de başka bir mesaj vermeyi hedefleyen açıklamalardır.

Mesela, seçim güvenliği iddiaları her zaman bir ehemmiyeti muhafaza etmekle beraber aynı zamanda bünyesinde başka bir muradı taşımaya açıktır. Herhangi bir muhalefet, "kazanıyoruz" algısı oluşturmak veya seçmenini konsolide etmek için seçim güvenliği vurgusunu artırabilir. Öte yandan seçimi kaybetmesi muhtemel taraflar için bu ilk sığınılacak mazeretlerden biridir.

Seçimlerle ilgili en büyük subliminal mesaj yollarından biri de anketlerdir. Kimse açıkça ifade etmese de, politik aktörler için anket sonuçları çok kritik birer seçim aparatıdır. Hatta daha net ifade etmek gerekirse şöyle diyebiliriz: Anketler seçimlerin yirmi beşinci karesidir.

BU PAZAR SEÇİM OLSA...

Anket şirketleri, özellikle seçimler yaklaşırken, yaptıkları kamuoyu araştırmalarını bu kalıbı kullanarak paylaşırlar. "Bu pazar seçim olsa..." diye seçmene yönelttikleri sorularla topladıkları veriler "İşte son anket sonuçları" başlıklarıyla servis edilir.

Medya için ücretsiz içerik olarak görülen bu manşetler okuyucunun en fazla ilgi gösterdiği haberler arasında yer alır. Siyasi partiler için de tabiri caizse "altın" değerinde olan anket sonuçları kamuoyunda sürekli tartışma konusu olmuştur. Sandık zamanı anketler mevsimi başladığında taraflar birbirini "anket sonuçları üzerinden manipülasyon" yapmakla suçlar.

Anketlerin seçmen davranışlarında asgari yüzde 5'lik bir etki gösterdiği ifade ediliyor. Siyasi atmosfere ve konjonktüre göre bu etkinin daha fazla olabileceğini düşünebiliriz. Mesela, seçim barajının uygulandığı bir sistemde veya az sayıda adayın katıldığı bir yarışta aynı seçmen havuzuna hitap eden partiler için anket sonuçları hayati önem arz eder.

Peki, bilimsellik iddiasıyla sahneye çıkan kamuoyu "yoklamaları" nasıl oluyor da bir politik silaha dönüşüyor?

Bir partinin yüzde 5 aldığını söylemekle yüzde 8 aldığını söylemek hatta yüzde 15 aldığını söylemek aynı şey midir? Sonuçları etkilemeye dönük olduğu açık değil mi?

Üstelik, yarınki hava durumunu saptamak adına bilimsel yöntemlerle toplanan veriler analiz edilerek elde edilen çıkarımlar için bile "tahmin" ifadesi kullanılırken sosyal hayatın ve siyasal eğilimlerin "havasını" ölçen anketlere yüzde 2-3 oranında hata payı (margin of error) biçiliyor.

Ancak biz biteviye aynı konuda ölçüm yapan bir yığın ankette yüzde 10-15'in üzerinde farklı sonuçlarla karşılaşıyoruz.

Bu durum anketlerin, anket firmalarının ciddi bir kısmının -yani ciddi anketlerin, anket firmalarının dışındaki tamamının- yanlış ve/veya yalan araştırma sonuçları yayımladıklarını gösteriyor. Hakeza, konunun uzmanları da Türkiye'deki basına servis edilen anketlerin büyük kısmının gerekli bilimsel standartlara uymadığını söylüyor. Yani, tam bir tiyatroyla karşı karşıyayız. Maddi ya da siyasi çıkarlar uğruna algılarımız manipüle ediliyor.

Fakat anketlerle seçim kazanmaya çalışanların farkında olmadığı bir şey var: Siyaset anketlerle manşetlerde değil, "siyaset meydanında" yapılır.

"Her şey gerçekçi olmalıdır" diyor Çehov, "teatral olmamalıdır." Hem de tiyatro için...