• $33,0413
  • €36,0249
  • 2561.47
  • 11064.9
19 Ağustos 2022 Cuma

Çürüklük ayı, fındık ve 21. yıldönümü…(1)

1

Eşim dedi ki geçen gün; "Buzdolabındaki limon dahi küflenmiş..."

Eskiler bu günler/bu ay için 'çürüklük ayı' derlerdi. Bu ayda rutubet ağır bir tabaka şeklinde yeryüzüne çöker ve insanlar nefes almakta zorlanır.

Bu günlerde açılan yara kolay kolay kapanmaz. Yıkanan çamaşırlar zor kurur. Hatta, eskiler bu günlerde yaş fındık yenmesini çok uygunsuz bulurlar.

'Coğar' diye isimlendirilen bir hastalık bile vardır çürüklük ayına dair.

Allah göstermesin; coğara yakalananlar için eskilerin önerdiği tedavi yöntemi öyle ulu orta söylenecek bir şey değildir.

İşin ironik tarafı; fındık kurumak için pırıl pırıl güneş beklerken, çürüklük ayı her şeyi çürütmek için sürgit devam eder.

Köylülük feraseti dediğimiz çürüklük ayında fındığı kurutabilmektir.

2

Görebildiğim kadarıyla yazılı medyada iki kişi yazdı fındık hakkında; malum fındık mevsimindeyiz.

Birincisi, Yeni Şafak'tan Yaşar Süngü, ikincisi ise Akşam'dan Bedir Acar.

Bu iki arkadaş ne kadar fındık diyarındandır bilmiyorum. Ama fındığı gündeme taşıdıkları ve bizim yazmamıza da vesile oldukları için teşekkür ederiz.

3

Önce fındıkla ilgili bir literatür verelim.

(Kaynak: Giresun-Görele-Terziali Köyü)

Işkın (Işka): Mevcut fındık ocağının dibinden çıkan yeni filiz/dal.

Kökleme: Işkınların kökleriyle sökülerek yeni dikim/ekim yapmak amacıyla hazırlanmış hali.

Dal: Her bir fındık ağacı/çalısı.

Ocak: Dalların oluşturduğu küme.

Hüüm: Tek fındık dalına denildiği gibi çoğunlukla 'ocak' yerine kullanılır.

Attama/Ayıklama: İdeali, her yıl ocakların dibinde yeni çıkan ışkınların temizlenmesi, ihtiyarlamış veya içiçe geçmiş dalların (kalanlar daha iyi güneş alsınlar diye) kesilmesi.

Paldır vurmak: Özellikle son onlu yıllarda, gurbet göçünün çoğalması, köylerin boşalması ve köylünün artık hayvan bakmaması nedeniyle özgürce büyüyen otların ve dikenlerin kesilmesi.

Bu bağlamda: Zaman içinde fındıkçılıkta iki devrimden söz edebiliriz. İkincisini daha sonra ele alacağım. Birincisi 'paldır vurma makinesi'dir. Motoru ve yakıt deposu sırta alınan uzun bir aparatın ucunda misinadan oluşan bu aygıt, daha önceleri doğrudan insan emeğiyle günlere/haftalara süren paldır vurma işini saatler, en fazla bir-iki gün içinde halledecek bir teknoloji ve imkana sahip.

Bu ameliye öyle herkesin yapabileceği bir işte değil. Mesela, bu yıl fındık toplama yevmiyesi ortalama 350 TL iken paldır vurma yevmiyesi en az 700 TL idi.

Fındık bahçelerini orman olmaktan koruyan bir alet olarak bölgede hayati öneme sahip bulunmaktadır.

Karanfil: Fındık meyvesinin ilk nüvesi, dişi tomurcuk.

Pürçek: Karanfili dölleyen tozlaşmaya müsait uzantı.

Karanfilin ve pürçeğin azlığı veya çokluğu o yıl verimin nasıl olacağını göstermesi açısından dikkate değer.

Gavsu(k)l fındık: Dalından koparılmış yeşil yaprağı üzerinde ürün.

Goruk: İçi boş fındık.

Çaluk: İçi dolu ama acımış/bozuk fındık.

Garamuk: İçi kararmış fındık.

Fındık soyma makinası (Patoz): Fındıkçılıkta ikinci devrim olarak niteleyeceğimiz husus, fındık soyma makinelerinin geliştirilmesi olmuştur.

Makineden önce; toplanan fındıklar harmanda iyice kurutulur; (yeterince güneş yakalanırsa tabii ki) sonra gavsul, içindeki sert kabuklu fındığı bıraksın diye çubuklanır;

(Çeç: Gavsulundan çıkmış sert kabuklu fındık.)

Alttaki çeç alınır, kalan gavsullar bir köşeye yığılır. Sonra gavsulların tamamı elden geçirilerek çubuklamayla çıkmamış fındıklar tek tek çıkarılır.

Anlatımdan da anlaşılacağı üzere; bütün bu işler/işlemler hava durumuna ve insan gücünüze bağlı olarak haftalarca sürerdi.

Şimdi bir tek makine bütün bu işleri; soyma, tozdan arındırma, goruk ve çaluk fındığı ayıklama... Bir-iki saat içinde yapıp bitirmektedir.

Randı(u)man: Ehil ve uzmanların kuruduğuna kanaat getirdikleri fındıklar kırılır. Fındığın içi bir tarafa konur; kabuğu, buruşuk olanı, acımış/çürüşüm olanları öbür tarafa konur. Sonra bunlar hassas terazinin kefelerine bırakılır/tartılır. Her iki tarafın eşit gelmesi halinde 50 randıman geldi/çekti denir.

Resmi olarak açıklanan veya piyasada oluşan fındık fiyatları 50 randıman fındık içindir. İç fındık ağır basarsa, 51,52,... randıman olur, fiyat da ona göre yükselir veya azalır.

Sözünü ettiğimiz iki devrim ve diğer iyileştirici unsurlarla beraber eski yıllarda insanların/ailelerin bir ayda hal yoluna koydukları fındık şimdi bir-iki gün içinde hallüfas olmakta. (Devam edecek.)

<p>Sırpların planını bir kelebeğin kanat çırpışı bozdu...</p><p>Srebrenitsa katliamının acı simgesi

Sırpların planını bozan mavi kelebekler

3 bin 500 yıllık tarifle 8 çeşit ekmek yapıldı! Yozgat'taki arkeolojik kazılarda bulundu

Su üzerinde hareketsiz görünce ceset sandılar! Gerçek ortaya çıkınca...

İletişim Başkanlığı'ndan 15 Temmuz'a özel etkinlikler: Milletin Zaferi temasıyla düzenlenecek