PR (public relation), yani halkla ilişkiler... Son yıllarda hayatımıza iyice yerleşmiş bir kavram. Artık her kurum, toplumsal rol üstlenen her kişi kamuoyuna sunacağı içerik kadar onu nasıl sunacağı üzerinde de düşünüyor ve kendini iletişimcilere teslim ediyor.
İletişimci gözünde hayat bir ‘performans alanı’. Seyircileri etkilemeye ve onların algısını yönetmeye matuf bir dizi çaba. Sergilenen performans ise, ‘vitriniyle, oyuncusuyla, dekoruyla’ sosyal bilimciler başta olmak üzere toplumca bir çözümleme aracı.
‘Oyuncu’nun yaşı, cinsiyeti, ırksal görünüşü, boyu, duruşu, konuşma kalıpları, yüz ve vücut ifadeleri kişisel vitrinin parçaları olarak kabul ediliyor. Ve bu özellikler iletişimciler tarafından ince hesaplarla mesaja uyumlu şekilde ön plana çıkarılıyor ya da perdeleniyor. Bundan sonrası ‘oyuncu’ya kalmış; sahip olduğunu iddia ettiği ya da kamuoyuna göstermek istediği özellikleri göz açıp kapayıncaya kadar gerçekleştirmesi bekleniyor. Zira kamusal algı bu anların toplamından oluşuyor.
PR, yalnızca sahte bir performans düzenlemesini ifade etmiyor kuşkusuz. Sartre’ın ifadesiyle, belli bir işi iyi şekilde yerine getirmek için gerekli yeteneğe sahip olanlar o işi yaptıklarını gösterebilecek yeteneğe sahip olmayabilirler ya da doğal olarak her mesajın bir takım iletişim kanallarına ihtiyacı var. İşte PR uzmanları bu boşluğu doldurarak kişinin ehli olduğunu iddia ettiği konudaki mesajını kamuoyuna uygun şekilde taşımak için pratik formüller sunuyorlar.
İletişimci için bir performansın başarılı olmasının kritik ölçüsü seyircinin ‘oyun’un içtenliğine inanması ve ‘oyuncu’nun roller arası geçiş yapabilme kabiliyeti. Sözgelimi kamuoyu algısını etkilemeye yönelik bir siyasal kampanyada milliyetçi, dindar, liberal, solcu ya da muhafazakar, çeşitli toplumsal kesimlerin oyuna talipseniz ustaca bir performans kurgulamanız gerekiyor.
Tüm bu yönleriyle son günlerde PR kavramıyla Sayın Ekmeleddin İhsanoğlu’nun cumhurbaşkanlığı adaylık sürecinde daha çok karşılaşır olduk. Sayın İhsanoğlu’nun PR çalışmalarını yürüten ekibin en büyük imtihanı kamuoyunda tanınmayan bir adayı ‘PR projesi’ izlenimi vermeden tanıtabilmek. Fakat görünen o ki, bizzat kendileri bu algıyı pekiştiriyorlar. Zira medyatik tanınırlığı da olan bir PR danışmanının İhsanoğlu’nun her daim yanında görülmesi İhsanoğlu’nun adaylığının ‘sentetik bir proje’ olduğu algısını güçlendiriyor. Oysa bu PR çabası görünmeden ve fark ettirilmeden yapıldığında amacına ulaşabilir.
Öte yandan -rivayete göre- İhsanoğlu’nun ilk kez 27 yaşında gittiği memleketi Yozgat’a atfen ‘bozok yaylası yiğidi’ mottosu, İhsanoğlu’nun çıktığı ilk TV programda bu yerlilik imasını imha ediyor. Zira İhsanoğlu halkın aşina olduğu bir ‘yayla yiğidi’nden ziyade gündelik konuşma içinde ‘debate’, ‘component’ gibi İngilizce kelimeler kullanabilen, halkla mesafesi dilinden başlayan bir ‘imaj’ yayıyor. Başka zeminlerde ‘tartışma’nın İngilizce ve Arapça karşılıklarını ‘debate, münazara’ şeklinde aynı cümle içinde düşünebilecek bir müktesebat, Doğu ve Batı kültürlerine aşinalık önemli bir avantaj olabilecekken, yerlilik iddiası içeren bir siyasal zeminde, halk tarafından gündelik dili istila etmiş yabancı efektler olarak algılanabilir.
Kimlik siyasetini ilgilendiren teorik tartışmalar Sayın İhsanoğlu için akademik ve entelektüel zeminde kolaylıkla konumlandırabileceği fikri meselelerken, siyasal zeminde bir gün ulusalcı bir gazeteye, bir başka gün muhafazakâr kesime, bir diğer gün seküler tabana mesaj vermeyi gerektiren bir tenakuza dönüşebiliyor.
Türk siyasetinin zıt kutuplarının adayı olmakla bu tezatlıkları doğal olarak kabul etmiş olsa da, Sayın İhsanoğlu’nu ve bu sürecin iletişimini yapacak PR uzmanlarını bekleyen zorlu bir süreç var. Zira mesele yalnızca yarışı kazanmak değil, yıllarca biriktirilmiş bir saygınlığı da korumak olsa gerek.