Yıl 1942... Türkiye bir yanda II. Dünya Savaşı’nın dışında kalmaya çabalıyor, bir yandan da Almanya ve Fransa-İngiltere’nin karşı karşıya olduğu denklemde kendine bir konum belirlemeye uğraşıyordu. Savaşın zor şartları harp bölgeleri ile sınırlı kalmıyor, savaşa girmemiş olsa da Türkiye de ağır bedeller ödüyordu. İktidardaki CHP yönetiminin en büyük sınavı, genç erkek nüfusun orduya alınması ve akabinde tarım üretiminin zayıflaması ile ortaya çıkan iaşe sorunu ile başedebilmekti.
Fakat bu süreç, CHP’yi çok partili hayata geçmeye zorlayacak muhalefetin büyümesi ve CHP ile özdeşleşecek bir olgunun tarihe geçmesiyle sonuçlandı; ekmek karnesi...
İlk olarak 14 Ocak 1942’de İstanbul’da başlayan ekmek karnesi uygulaması zaman içinde diğer büyük şehirlere de yayıldı. Hane reisleri evdeki kişi sayısını mahalle muhtarına bildiriyor, kendisine verilen karneyle halk her gün saatlerce kuyrukta bekleyerek ekmek alabiliyordu. Yetişkinlere yarım, çocuklara çeyrek ekmek verilirken, yalnızca ağır işçiler bütün ekmeğe sahip olabiliyordu. Buğday unundan pasta, kek, börek, çörek, tatlı gibi yiyeceklerin üretimi yasaklanmıştı. %20 arpa ve %30 çavdarla yapılan ekmeğin kalitesi iyice düşmüştü. Şevket S. Aydemir’in ifadesiyle; ‘tas¸la moloz arası kara bir hamur, daha dogˆrusu çamur parçası' adeta hatıra olarak saklanabilecek nitelikteydi.
Halk çektiği sıkıntıların temel nedeni olarak iktidar partisi CHP’yi görüyor, mevcut durum savaş şartlarının ötesinde bir yönetim zafiyeti olarak değerlendiriliyordu. Tepkiyi artıran ise, bu süreçte yapılan adaletsizlik ve ayrımcılıktı. Zira 300 gr’lık ekmek memurlara 8.50 kuruşa satılırken, halka 13.75 kuruşa satılıyor, devlet kendi memuruna, CHP ve halkevlerinde çalışanlara imtiyaz sağlıyordu. Öte yandan karaborsacılık alıp başını gitmiş, temel ihtiyaç maddesi ekmek, parası olanın kolayca ulaşabildiği bir metaya dönüşmüştü. Halk savaş şartlarında ortak bir kaderi değil, adaletsiz ve ayrımcı uygulamaları yaşamaya mahkûm edilmişti. Bu devletçi refleks evlerde kim daha çok yedi, kim daha az yedi gibi ekmek kavgalarına neden oluyor, ‘ekmek karnesi’ hırsızlar için adeta altın hükmünde görülüyordu.
Ve yıl 2014... Türkiye’de savaş şartları yok. Ekmek gibi bir temel ihtiyaç maddesi üzerinden halkı imtiyazlı ve imtiyazsız olarak ayrıma tabi tutan bir iktidar da yok. Aksine tüm dünyada ekonomik krizler varken, son 10 yılda milli gelirini dört kat artırmış müreffeh bir Türkiye var. Üstelik zamanın ruhu deniz altında tüneller kazmayı, dünyanın dört bir yanına uçaklar kaldırmayı, teknoloji ile insanın yükünü hafifletmeyi vaat ediyor. Hâl böyleyken CHP’nin başını çektiği ittifak 70 yıl öncesinin şartlarını hatırlatırcasına demode bir aklın ürünü bir sloganla cumhurbaşkanlığı seçim yarışına katılıyor. ‘Ekmek için Ekmeleddin’... Zorlama bir şekilde sofistike biçimde sunulmaya çalışılsa da, köhne bir tarım toplumu aklını çağrıştıran bu slogan, Türkiye’nin geleceğini değil, bugününü bile temsil etmiyor.
Ekmek karnesiyle özdeşleşen CHP’nin siyasal aklı, kendi kaderini yine ekmek üzerinden tayin etmişe benziyor. Hatta yine belki de hayatında hiç ekmek kuyruğuna girmemiş, bugün ekmeğin birim fiyatını bile bilmeyecek imtiyazlı hayatların mekânı, Çırağan Sarayı’ndan yapılan bir çağrıyla halktan ‘ekmek’ üzerinden oy isteniyor. Üstelik yine ‘yol gösterme’ makamıyla... Oysa halk on yıllardır ona yol dayatanların ‘yol göstermesi’ne artık razı değilken...
Öyle görünüyor ki, ekmek karnesini bu kez 10 Ağustos’ta halk CHP’ye ve müttefiklerine verecek.