ABD tarafından 21 Nisan'da ateşkesin süresiz şekilde uzatılması, ilk bakışta çatışmaları durdurmaya yönelik bir adım gibi görünse de sahadaki gelişmeler bunun çok daha farklı bir anlama geldiğini ortaya koyuyor. Pakistan'da yapılması planlanan görüşmelerin gerçekleşmemesi, tarafların mevcut pozisyonlarını koruması ve özellikle Hürmüz Boğazı'ndaki ablukanın devam etmesi, bu sürecin bir barış arayışından çok stratejik bir geçiş dönemi olduğunu gösteriyor.

Planlar değişti

28 Şubat'ta başlayan 40 günlük savaş süreci, öngörülen lider odaklı ve sınırlı askeri planın beklenen sonucu vermediğini ortaya koydu. Bu mahdut hedefli planın lojistik desteği de zaten sınırlı olarak planlandığından yaklaşık 40 gün sürdürülebildi. Ancak şimdilerde ABD'nin daha geniş kapsamlı ve çok katmanlı yeni bir savaş planı hazırladığı anlaşılıyor. Bu yeni plan yalnızca askeri unsurları değil, ekonomik tedbirleri, İran'a yönelik baskıyı ve hatta küresel enerji ekopolitiğini regüle etmeyi kapsayan çok boyutlu bir çerçeveye oturuyor.

Ateşkesin perde arkası:
Stratejik yığınaklanma

Ateşkes süresinin uzatılmasında iki temel hedef öne çıkıyor. Birincisi gerekli askeri yığınaklanmanın tamamlanması, ikincisi ise İran'ın ekonomik olarak daha da zayıflatılması ve içerideki ekonomik yoksunluğun derinleştirilmesidir. Bu yönüyle ateşkes, sahadaki çatışmayı durdururken baskıyı farklı araçlarla artıran bir mekanizmaya dönüşmüş durumda. Ve böylece ABD'nin bu süreyi hem askeri hazırlıklarını tamamlamak hem de süreci kendi lehine şekillendirmek için kullandığı görülüyor.

Abluka: Ekonomik
ve sosyolojik savaş

ABD'nin uyguladığı abluka, klasik bir deniz kontrolünden çok daha fazlasını ifade ediyor. 40 günlük savaş boyunca İran limanlarından yaklaşık 60 milyon varil petrol ihraç edildiği, bunun yaklaşık 54 milyon varilinin Çin'e gittiği biliniyor. Ancak 9 Nisan'dan sonra bu akışın tamamen kesildiği görülüyor. Bu çerçevede ablukanın üç temel amacı olduğu anlaşılıyor. İlk olarak İran'ın petrol gelirini keserek ekonomik kapasitesini zayıflatmak, ikinci olarak temel ihtiyaç maddelerinin İran'a girişini engelleyerek halkın direncini zayıflatmak, üçüncü olarak ise Çin'in enerji tedarikini engellemek. Çünkü Çin enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde yirmisini İran'dan karşılıyor ve bu da Çin'in yıllık ekonomik büyümesinin yaklaşık yüzde birine tekabül ediyor. Dolayısıyla Hürmüz'deki ABD ablukası sadece İran'a değil aynı zamanda Çin'e yönelik stratejik bir hamle olarak da okunmalıdır.

Enerji ekopolitiği: Savaşın görünmeyen cephesi

Tüm bu gelişmeler yaşanırken petrol fiyatlarının beklenenin aksine astronomik seviyelere çıkmaması dikkat çekici bir durumdur. Fiyatların yaklaşık yüz dolar seviyesinde sabit tutulması, küresel enerji arzının alternatif kaynaklarla dengelendiğini gösteriyor. Savaş süresince ABD'nin hem kendi kaynaklarından hem de Venezuela üzerinden dünya piyasalarına daha fazla petrol sunduğu tanker gemilerinin trafik rotalarından anlaşılıyor. Bu durum, Basra Körfezi kaynaklı arzın azalmasının küresel kriz yaratmasını önlemek için oluşturulmuş yeni enerji stratejisinin devrede olduğunu ortaya koyuyor. Yani askeri hazırlıkların yanında ekonomik ve enerji temelli bir hazırlıklar da eşzamanlı yürütülüyor.

Ateşkes değil,
kontrollü yıpratma

Ortaya çıkan tablo, klasik anlamda bir ateşkesten çok, kontrollü bir yıpratma sürecine işaret ediyor. Ateşkes sayesinde İran doğrudan askeri hedeflere saldırmıyor; buna karşılık abluka nedeniyle ekonomik ve toplumsal baskı altında kalıyor. ABD ise bu süreçte hem askeri hazırlıklarını tamamlıyor hem de enerji piyasalarında avantaj elde etmeye çalışıyor. Bu nedenle bugün yaşananlar, savaşın sona erdiği değil, şekil değiştirdiği bir dönemi ifade ediyor. Sonuç olarak bazen savaş cephede değil, zamanın içinde yürütülür. Ve bazen ateşkes, barışın değil, daha büyük bir fırtınanın habercisidir.