Finansal krizler şirketlere ve insanlara büyük zararlar verirler. Ama bazen de bazı olumlu ve toplumsal fayda yaratan şeyler de ortaya çıkar. Global çaptaki finansal krizde de, finans kesimindeki bazı finans kuruluşları ve bankalardaki “dümenler” ortalığa döküldü ve dökülmeye devam ediyor.

Bunlardan bir tanesi de, ilk defa bir kurum değil, kurumun çalışanı olan kişinin cezalandırılmasıyla sonuçlandı. Ama kurumlar da cezalandırılabilecek durumda tabii. Fakat kurumların cezası para cezası oluyor. Geriden de yirmiden fazla kişinin de dümene ortak birey olarak “topun ağzında” olduğu düşünülüyor.

3 yılda 260 milyon dolar

Söz konusu dümen libor denen (London Interbank Borrowing Rate) yani Londra’da bankalar arası borçlanmada kullanılan kısa vadeli faizin belirlenmesinde gündeme gelen şike. Tom Hayes adalete yakalanan ve Londra’da 14 yıl hapse mahkûm edilen 35 yaşındaki bir İngiliz vatandaşı. Hayes önce UBS ve sonra da Citigroup’ta çalışırken diğer bankacılarla (trader veya broker) anlaşarak kendisine ve bankalarına daha fazla para kazandırmak için birçok diğer banka veya broker’in 20 kadar personelini işe ortak etmiş, faizi işbirliğiyle bazen yükseltmiş ve bazen de elbirliğiyle düşürmüş ve kazançları da paylaşmışlardı. 12 kişilik bir jüri tarafından bir hafta incelenen olaydan sonra, jürice desteklenen mahkumiyet kararı ve mahkemede de 9 hafta süren bir süreçten sonra açıklanan karar sonucu, hakim Jeremy Cooke üç yıllık evli ve bir çocuk sahibi Tom Hayes’i hapishaneye göndermiş.
Daha önceleri örneğin başka tür finans suçluları da hüküm giymişti. 2012 yılında Kweku Adoboli UBS’de 2.3 milyar kayıp dümeni yaratarak İngiliz mahkemesi tarafından 7 yıl hapse mahkûm edilmişti. Veya bir hedge fund yöneticisi Raj Rajaratham içeriden bilgi alınması sonrası kazanç sağlandığı için 11 yıl hapse mahkûm olmuştu. Ama Tom Hayes suçu itiraf ederken 3-4 yıllık bir mahkûmiyet beklemişti. Fakat libor olayı aslında çok büyük parasal sonuçları olan bir olay. Libor ile borçlanmanın global toplam parasal büyüklüğü kabaca 350 trilyon dolar kadar bir miktar. Yani çok büyük kazanç söz konusu. “Machiavelli of Libor” veya “Rainman” lakapları ile tanınan Hayes bankasına üç yılda kabaca 260 milyon dolar kazanç getirmişti. İşbirliği yapanlar da büyük kazanç elde etmişlerdi. Ama Hayes Libor skandalına karışan bankalar da son üç yılda toplam 9 milyar dolar kadar parasal ceza ödemek zorunda da kalmışlardı.

Sırada diğerleri var...

Hayes 2006'da UBS’in Tokyo ofisine atanmış, Yen faiz swapları konusunda çalışarak UBS’e yüz milyonlarca dolar kazanç getirmişti. UBS ona yılda 2 milyon dolar maaş ödüyordu. UBS’ten ayrılarak geçtiği Citi Group ise ona dört milyon dolardan fazla bir maaş ödemekte idi. 2009 yılı sonunda Citi Group’a geçen Hayes işte bir yılı dolmadan, Eylül 2010 tarihinde ve evlenmesinden, yani İngiltere’deki düğününden iki hafta kadar evvel Citi tarafından Libor manipulasyonu nedeniyle işten uzaklaştırılmıştı.
Mahkemeye 82 saat ifade veren Hayes önce suçu reddetmiş ama sonra kabullenmişti. Hayes dışında birçok bankacı daha bu mahkeme kararından sonra mahkemelere düşecekler. Ancak Hayes ile libor manipülasyonunda ortak çalıştığı iddia edilen Panagiotis Koutsougiannis ise yeterli delil bulunamadığından serbest bırakıldı. Kısaca “Pete the Greek” adıyla çağırılan UBS finansman faizi bölüm Başkanı Panagiotis, İngiltere dışında çalıştığından, Hayes ile internetten haberleşirken “lütfen düşük faiz” gibi üstü örtülü mesajlar vermiş olsa da bu mesajlar yeterince kuvvetli ve açık suç delili sayılmadığından mahkemece mahkûmiyet kararı verilemedi. Ama daha 24 kişi mahkemelerle tanışacak.