BU YAZIYI SPİKERDEN DİNLEMEK İÇİN TIKLAYIN

Son günlerde Çin tüm dünya medyasında ciddi boyutta sorunlar yaşayabilir değerlendirilmesiyle ilişkilendirilmeye başladı. En son da Financial Times yazarı Martin Wolf özet değerlendirmeler ile risklere işaret etti.Önemli soru Çin diğer ülkelerden farklı ekonomi kurallarına mı tabi? Ünlü Martin Wolf bu soruya hayır cevabını veriyor. Nedenlerini aşağıya alıyoruz.
Çin üç tane temel gözlem çerçevesinde tartışılıyor. Birincisi, Çin resmi istatistiklerine göre Çin'in net ihracatı GSYİH oranı olarak 2007 yılındaki yüzde 8.8 düzeyinden 2011 yılında yüzde 2.6 düzeyine düşmüş bulunuyor. Bu düşüş ile aynı dönemde Çin yatırımı GSYİH oranı olarak yüzde 42 düzeyinden yüzde 48 gibi çok yüksek olan bir düzeye çıkartmış bulunuyor. Bu kimin gözüyle bakılırsa bakılsın çok yüksek dozda bir değişim ve düzey!

Büyüme hızı yüzde 7'ye geriledi

Bu yatırım patlamasına paralel olarak ülke içinde kredi ve borç patlaması da yaşanmış. IMF tarafından verilen istatistiklere göre de 2013 yılının son çeyreğinde Çin'de "sosyal finansman" adı verilen kredi artışı sonrası kredi GSYİH oranı yüzde 200 düzeyine fırlamış. Bu finansman daha önce GSYİH oranı olarak yüzde 120 civarında imiş. Üstelik bu finansman Batı'da olduğu gibi bankacılık sisteminden gerçekleşmemiş. Tersine bu kredi ve borç zıplaması bizdeki geçmiş banker olaylarında olduğu gibi "shadow banking" adı verilen kanallardan gerçekleşmiş.
Fitch tarafından verilen sayılara ve yapılan hesaplamalara göre bu kredi ve borç artışı (özel sektöre verilen kredi diyelim ) GSYİH oranı olarak ele alındığında ABD'de global krizin başlangıcından önceki yani 2007 yılındaki kredi balonu düzeyinde bir boyutta imiş.
Üçüncüsü, Çin'deki büyüme hızı son on yıldaki yüzde 10 büyüme düzeyinden 2012 ve 2013 yıllarında yüzde 7 düzeyine gerilemiş. Tabii bu gene de çok yüksek bir büyüme oranı ama eskiye göre de önemli bir düşüşü temsil ediyor.
Martin Wolf soruyor ve diyor ki, bırakın Çin adını, ülke ismi vermeyin ve biraz ekonomiden anlayan birine, bir ülkede kredi inanılmaz boyutta artıyor, fakat büyüme de geriliyor diyin. Bu arada da yatırımın önemli bir kısmı da borç ile karşılanıyor diye ekleyin. Ve bu ülkede fon getirileri de düşüyor diyin. Uzman kişi bu işin sonucu ne olur diye düşünürdü sizce?

Ülkeden yatırım çıkarmaları zor

Tabii Çin'de döviz hareketi kontrolü var. Ama yatırımın önemli bir kısmının da pek bir getirisi olamayacak olan israf olduğu da düşünülmek zorunda. İçerideki yatırımcıların da yatırımlarını ülkeden çıkarmaları çok zor. Bir yatırımdan çıksalar içerideki bir başka domestik yatırıma geçmek zorundalar. Bu arada da IMF verilerine göre ve pek vurgulanmayan bir şekilde, Çin'de yerel hükümetlerin toplam borç içindeki payı GSYİH oranı olarak yüzde 42 civarında, bunların arkasında da tabii ki devlet var.
Ama bir de ekonomi kuralı var. Kredi uzun süre büyüme hızından çok fazla bir oranda büyüyemez. Biz bunu ülkemizde, 2010 ve 2011 yıllarında iç talep artışı ve kredi balonuyla yüzde 8 düzeyinden hızlı büyümeden sonra, 2012 yılında fren çekip büyümeyi yüzde 2.2 düzeyine düşürerek yaşamıştık.
Çin'i önümüzdeki dönemde daha yakından izleyeceğiz!