New York Times gazetesinde Peter Eavis adıyla çıkan inceleme yazısında global krizin nerede ise 10 yıldır uğraşılmasına rağmen ortadan kalkmamasının nedeni olarak geri ödenemeyen kredi borçları gösteriliyor. Dünyanın birçok yerinde insanlar ve şirketler 2008 yılından bu yana kredi borçlarını geri ödemekle uğraşıyorlar ve çok zorlanıyorlar.

Kredi borcu gündeme gelince de aslında en zorda olan ülke ise Çin deniyor. Çin’deki zor durumdaki kredi büyüklüğü tahminlere göre 5 trilyon dolar civarında. Ülkenin piyasa kuru ile GSYİH rakamı ise 2014 verileriyle 10.36 trilyon. Yani Çin’de geri ödemekte zorlanılan sorunlu veya batık kredi toplamı ülke GSYİH sayısının kabaca yarısı kadar. Eldeki veriler Çin bankalarının Aralık 2015 tarihinde başlayarak kredi verme miktarlarını azalttıkları da görülüyor. Çin ekonomisi şu anda dünyanın ABD’den sonra ikinci büyük ekonomisi ama şimdi çoğu kamu bankası olan Çin bankaları krediyi keserlerse, hem Çin, hem de Çin’e endeksli ekonomiler daha da çok zorlanır değerlendirmesi de gündemde.
Ancak birçok büyük ülke de Çin’e benzer sorunlar yaşıyor. Örneğin ABD’de son 2008 yılındaki ipotek kredileri ödenmemesi sorunundan sonra konut kredisi alan hane halkı ve de kredi kullanan enerji firmaları da ciddi şekilde kredi geri ödeme sorunu yaşamakta idi ve sorunun ortadan kalkmasının başlaması için yıllarca ve aylarca da uğraşıldı. Hâlâ da uğraşılıyor.

Avrupa genelinde batık veya çok sorunlu kredilerin 1 trilyon dolardan fazla olduğu da biliniyor. Avrupa bankalarının çoğu şu anda hâlâ batık kredilerle uğraşıyor. İtalya daha geçtiğimiz hafta bankalardaki batık kredilerin kontrol altına alınması ve banka bilançolarının dışında bırakılabilmesiyle ilişkili bir planı açıkladı. Ancak bankaların borçlu kişi ve şirketleri ödenmeyen borçlar konusunda çok zorlaması da iflaslara yol açıyor.

Şu anda en çok endişe edilen banka sistemi de Çin bankaları. Çin’de bankaların büyük çoğunluğu kamu bankası. 2016 yılı sonunda Çin bankalarının 30 trilyon dolara ulaşmış kredi ve diğer finansal varlıkları olacak. Bundan yedi yıl evvel bu büyüklük, Hong Kong’da yapılan analizlere göre 9 trilyon dolar civarında idi.

Analistlere göre dünyada bu kadar kısa zamanda bu kadar büyük kredi artışı hiçbir zaman olmamıştı. C.Chu adlı banka analistine göre 2016 yılı sonunda Çin finans sistemindeki kredilerin ve finansal varlıkların yüzde 22 kadarı sorunlu kredi olacak. Bu büyüklüğü dolar olarak ifade edeceksek de kabaca 6.6 trilyon dolar sorunlu kredi veya finansal varlık olacak demek. Sorunlu kredilerin ise yeterince zaman geçtikten sonra hiç ödenmeyecek duruma gelecek olanları 4.4 trilyon dolarlık kesin ziyana dönecek!

1990’lı yıllarda Çin Hükümeti bankaların bilançolarını temizlemek için batık ve ödenemez sorunları kendi üzerine almış ve banka bilançolarını temizlemişti. Fakat bu sefer rakamlar Çin Hükümeti için bile çok büyük.
Dolayısıyla da temizlik bu sefer çok zor!