• $8,1227
  • €9,724
  • 455.427
  • 1378.37
30 Mart 2011 Çarşamba

Ortadoğu'da tehlike büyüyor

Deniz Ülke Arıboğan
Deniz Ülke Arıboğan
YAZARIN SAYFASI

Ortadoğu'da başlayan değişim süreci kafa karışıklığı yaratıyor. Bir tarafta bunun Büyük Ortadoğu Projesi'nin aşamaları olduğunu iddia edenler var, diğer tarafta ise Sünni-Şii ayrışması üzerinden büyük bir Batı komplosu hazırlandığını düşünenler. Bir yanda kapitalizmin bölgeyi dönüştürerek yeni pazarlar üretme sürecine girdiği fikrinde olanlar var, diğer yanda Ortadoğu halklarının artık uyandığını, demokrasi talep ettiğini söyleyenler. Görünen o ki, aynı olayları farklı gözle görmekten kaynaklanan bu ayrışma sürecek. Ben de özet bir analiz yapayım.

1 Ortadoğu ve Kuzey Afrika'daki gelişmeler aynı zincirin tamamlayıcı parçaları değil, aksine birbiri ile rekabet eden iki farklı paradigmanın yansımaları. Bölge bir yandan özellikle Sünni-Şii diyalektiği üzerinden kurgulanan bir çatışma dinamiğiyle şekillenirken, diğer yandan da demokratikleşme ve liberalleşme dalgaları ile yeni ekonomik ve siyasi yapıları iktidara götürecek açılımlara sahne oluyor. Arap yarımadası çatışma, Kuzey Afrika ise dönüşüm sürecinin başında. Bu süreçlerden birisi askeri endüstriyel kompleksin beslenmesini sağlarken diğeri de sivil pazar endüstrilerini beslemeye namzet. İki farklı beslenme kanalı açılıyor.

2 Bu süreçlerin tamamen iç dinamiklerle şekillendiğini iddia etmek de tamamen dış güçlerin tasarımı olduğunu söylemek de yanılgı. İçte ve dışta aynı modele destek verenler var. Küreselleşen ve iletişimselleşen dünyada, baskı altında yaşayan herkesin demokratikleşme, özgürleşme, zenginleşme gibi taleplerle ayaklanmasından normal bir şey olamaz. Lakin bunun hangi araçlarla ifade edildiği de önemli. Talepler mezhepsel kimlikle bütünleştiği zaman büyük çatışma ihtimali yükseliyor. Demokrasi taleplerindeki kayıplar daha sınırlı. Kaddafi öngörülen modele aykırı duruş sergilemenin ve kayıpları yükselterek geri çekilmenin bedelini ödüyor. Burada sergilenen gösteri Kuzey Afrika havzasında sivil pazar endüstrilerinin belirlediği sınırların dışına çıkılması halinde uluslararası müdahalenin geleceğini gösteriyor. Buradan diktatörlerin cümlesine de bir mesaj veriliyor; 'vakti saati dolan evine döne!'

3 Arap Yarımadası'ndaki durum ise oldukça çetrefilli. İran etkisinin giderek yayılması bölge yönetimlerinin kabusu haline geldi. Ortam savaşa hazırlanıyor. Suudi Arabistan dünyada GSMH'sının içinde savunma harcamalarına en fazla pay ayıran ülke. Bahreyn, Yemen, Suriye, Lübnan, Irak gibi ülkelerde Şii hareketin sokaklara dökülmesi ve Sünni egemenliğini tehdit etmesi Sünni yönetimlerin uluslararası dayanışması ile neticelenebilir. Birisinde başlayan hareket çok kısada sürede diğerine sıçrayabilir. Bu demokrasi şablonu içerisine yerleşik bir yeniden yapılanmanın söz konusu olması ve bölgede yeni bir düzenin kurulması anlamına gelir. Yeni düzen ise İran'ın liderliğinde şekillenir.

4 Türk dış politikasının zaman zaman tutarsız görünen çizgisi bu ikili şekillenmeden kaynaklanıyor. Bir yandan demokratik talepleri destekleyen, liderlere dönüşümün yolunu açın diyen, diğer yandan da dönüşümün sonuçlarını kontrol etme arayışındaki Türkiye. En büyük korku, Arap Yarımadası'ndan başlayan Sünni-Şii gerginliğinin, içerisine Türkiye ve İran'ı da alan büyük bir savaşa dönüşmesi. İran ve Türkile bundan kaçınıyor. Lübnan'da hükümetin istifasının ardından Türk hükümetinin İran ile birlikte davranması, Başbakanımızın Irak'ta Şii liderlerle görüşmesi, bugüne dek hiçbir Sünni liderin ziyaret etmediği Şiilerin kutsal mekanlarını ziyaret etmesi, böyle bir çatışmadan kaçmanın alametleri. İran'la gereğinden fazla yakınlaşmanın sebeplerinden biri de bu çatışmanın önüne geçme arzusu.

5 Türkiye'nin politik yaklaşımında en önemli sıkıntılardan biri de güneydoğuda demokratikleşme şablonunu kullanarak eyleme geçen Kürt nüfus. Çatışma paradigmasını destekleyenler bu hareketi normal mecrasının dışına çıkararak provokasyonlara zemin hazırlamak için her şeyi yapacaklardır. Kürt siyasetçilerin de büyük resmi görüp sorumlu davranmaları bir vazifedir. Fırsat gibi görünen durumlar büyük tehlikelere gebedir.

<p>Spor Toto Süper Lig'de Fenerbahçe konuk ettiği Gaziantep FK'yi 3-1 mağlup ederek şampiyonluk yarı

Fenerbahçe-Gaziantep FK Maç Yorumu

Güvenliğin dikkati, hayatını kurtardı

Polisin ikna çalışması sonucu teslim olan terörist ailesiyle buluşturuldu

Osmanlı döneminde padişahların iftar sofralarını süsleyen yemekler