Petrolün fiyat ve üretiminin nasıl gelişeceği çok merak ediliyor. Daniel Yergin global çapta en önemli enerji sektörü uzmanlarından biridir. Yazıları ve kitapları ilgi ile okunur. The Wall Street Journal’da, şu andaki global petrol sektöründeki olası gelişmeleri analiz eden 17 Aralık tarihli yazısını kısaltarak aşağıya özetliyorum.

Yergin analizine 2016 yılında global petrol piyasasının nasıl görüleceği incelemesiyle başlıyor. 2015 yılın sektörde kargaşa ile bitmiş bulunuyor. Petrol fiyatı bugünlerde 30-35 dolar varil başına civarında dalgalanıyor. Arz çok yüksek, ABD yıllardır gerçekleştirdiği petrol ihracı yasağını kaldırmak üzere ve bu arzı daha da arttıracak, ve şu anda jeopolitik gelişmeler de belirsizlik yaratıyor.
ABD’nin petrol ihracat yasağını kaldırması için Obama destek veriyor, konu Kongrede ! “Shale oil” nedeniyle ABD, Rusya ve Suudi Arabistan ile beraber, en büyük üç petrol ülkesi listesine girdi. Ama gene de ABD üreticileri global fiyata uymak zorunda. Japonya ve Avrupa ABD’nin petrol ihraç yasağının kaldırılmasını destekleyen ülkeler. Çünkü bu gelişmenin petrol tedarik güvenliğini artıracağını düşünüyorlar. Petrol fiyatı 30 dolar varil başına düzeyi civarında dalgalanırken Suudi Arabistan önderliğindeki Körfez ülkeleri ancak herkes katılırsa petrol arzını kısabileceklerini söyleyip duruyorlar. OPEC kurucuları arasında bir tek Venezüella petrol arzının kısılmasını ısrarla talep ediyor. Bu ay seçimde kaybeden Başkan Maduro da berbat ekonomik durum nedeni ile kendisi Venezülela’da arzı kısamıyor.
İran ise Arap komşularını petrol arzını kısmaya davet ediyor ama, kendisi de petrol arzını kısa bir süre içinde, İran için geçerli olan yasaklar kalktığı anda derhal artracağını da alenen açıklıyor. Arap ülkeleri İran için arz azaltma niyetinde hiç değiller. Çünkü Yemen’de Araplar ve İran birbiriyle savaş içinde. Özetle piyasa payı savaşı diye düşünülen çekişme, aslında tipik Ortadoğu jeopolitik kavgası. Diğer taraftan da Arap ülkeleri son dönemde sık sık Rusya’yı ziyaret ederek, İran’ın Suudi Arabistan’ın hemen güneyinde bir İran hakimiyeti gerçekleştirmesini istemediklerini konuşuyorlar. Ama Rusya da arzı kısmayacağını söylüyor. Körfez ülkeleri diğer taraftan İran’ın ABD ile yakınlaşmasını da sevmiyorlar.
Diğer taraftan ABD’nin petrol arzı da azalmakta. 2008 yılından bu yana ABD petrol arzı iki misline çıkmıştı. Ama petrol fiyatının 40 dolar altına düşmesi ABD üreticilerini zorluyor ve ABD üretiminin 2016 yılında günde 9.3 milyon varilden 8.8 milyon varile düşmesi bekleniyor.
Fakat diğer taraftan da global petrol talebi artmakta. 2015 yılında global talep büyümesi 2014 yılının artışının iki misli oldu. ABD’de önümüzdeki dönemde daha fazla araba kullanılacak. Kamyonet ve SUV gibi çok enerji kullanan araba satışları da 2015 yılında piyasanın yüzde 60 kadarına çıktı. Üç yıl evvel bu tip araçların satışı yüzde 50 kadardı.
Diğer taraftan da emtia fiyatlarında genel bir düşüş var. IHS Materyal Fiyatları Endeksi (petrol da dahil ) emtia fiyatlarını takip ediyor ve endeks Temmuz 2014 tarihinden beri yüzde 50 düşmüş durumda. Tabii önemli bir değişiklik de Çin’in ekonomisinin yavaşlaması idi. Bu nedenle de global çapta stoklar çok artmış bulunuyor... Ama gene de 2016 için en önemli sorun İran’ın arzı ne kadar artıracağı! Tahran da çabuk hareket edecek gibi gözüküyor. İran Petrol Bakanı Bijan Zanganeh “Bizim tek hedefimiz kaybettiğimiz piyasa payını geri kazanmak. Fiyatları korumak gibi bir hedefimiz yok!” diyor. İran’da şubat ayında seçim var ve Başkan Rouhani seçimden önce nükleer incelemeleri bitirmek ve ekonomiyi toparlayabilecek adımları atmak niyetinde. İran’ın ihracatı konusundaki yasaklar kaldırılırsa, petrol arzı iyice artacak ve global piyasa payı savaşında yeni bir dönem başlayacak. Sonuçta fiyatlardaki gelişme dozu ve jeopolitik rekabet gelişmeleri yeni piyasa payı durumunu belirleyecek.