Fatih Birol, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA ) adlı kurumun direktörü. Bu kurum enerji sektöründe trendleri izleyen,ve gelişmiş ülkelere de veri üreten, Paris’te yerleşik bir kuruluş. IEA her yıl World Energy Outlook adlı kocaman bir kitap kalınlığında rapor yayınlar. Petrol fiyatları geçen yıl yani 18 ay evvel neden yarıya düşmüştü? OPEC ve de OPEC’in lideri olan Suudi Arabistan, klasik görevi sayılan, arzı kısarak fiyatları düzenleme görevini yapmamaya karar vermiş ve de gerekenin tam tersine üretimi arttırarak ve kendi piyasa payını sabit tutarak, fiyatların önemli boyutta düşmesine neden olmuştu. Suudi Arabistan ve bazı ülkeler bunu piyasa payını kaybetmemek için yapmıştı. Böylece 2014 yılı Haziran ayında varil başına fiyatı 114 dolar olan petrol de dün varil başına 44 dolara düşmüştü.

Ancak bugün gelinen varil başına 44 dolar fiyatı ile petrol üreticisi ülkelerin arasında bir tek Kuveyt ülke bütçesini petrol geliri ile denk durumda tutabilecek konumda. Fatih Birol’un basına verdiği özete göre OPEC üyeleri bugünkü sürekli ziyan üreten 44 dolar varil başına fiyatını daha uzun süre sürdürme olanağına sahip değil. IEA raporu bu sorunu açıkça belirtiyor. Petrol şirketleri varil başına 50 dolar ile çalıştıkları taktirde bile çok büyük zararlar yaşayacaklarını zaten biliyorlardı. Bu durumun değişmesi gerektiğini de biliyorlar. IEA Raporu iki alternatif senaryoyu , yani OPEC’in 50 dolar ve bol arz ile devam etmesi ile, veya mesela 80 dolarlık fiyat oluşması ve arz ve talebin bugüne göre değişmesi alternatiflerini, 2020 yılında ne durumda olunacağı açısından analiz etmiş.

Sürdürülebilir değil

Petrol şirket ve ülkeleri fiyatlar düşmeden evvel kazandıkları bir trilyon dolara karşılık son dönemdeki 45-50 dolar civarındaki fiyatla eski gelirlerinin yarısından bile oldukça az bir rakama razı olmak zorunda kalmaktalar . Bugünkü fiyatlarla sadece Kuveyt’in denk bütçe yaratabileceğini her ülke ve şirket biliyordu. Eğer petrol, örneğin gelecek yıl 60 dolara çıkarsa da ek olarak Katar’ın bütçesi de denk çıkabilirdi. Bugünkü fiyat düzeyinde sürecek bir on yıl ise zaten mümkün değil. Zaten kriz sonrası petrol talebinin yavaş da olsa artıyor olması da, fiyatın düşük kalmasına talep nedeni ile uzun süre izin vermezdi.
Bu konular Aralık ayının dördünde Viyana’da gerçekleşecek olan OPEC toplantısında gündemde olacak. Ama Suudi Arabistan, ABD petrolü ortalığa döküldükten sonra üretim kısmanın artık fiyata etki etmeyeceğini düşünüyor ve kendi piyasa payını yüksek tutmak için düşük fiyata razı oluyor. Diğer taraftan Venezuela, Cezayir ve İran gibi ülkelerin de çok kötü etkilendikleri de biliniyor. Rusya da global arz fazlalığına rağmen Sovyet dönemindeki üretiminin düzeyinde üretim yaparak Asya ve Avrupa’daki müşterilerini tutmaya çalışıyor. Bu nedenle daha önceki yıllarda kullanılmış olan sabit petrol fiyatı veya farklı ülkelere farklı kota gibi alternatifler de gündeme geliyor ama, bu alternatiflerin geçmişte kötü sonuç verdiği de biliniyor.
IEA Raporu aslında global krizde düşen talebin, orta vadede zaten artmaya başlayacağını söylüyor. Günlük talebin 2020 yılına kadar her yıl 900 000 varil artacağını da belirtiyor. Ama OPEC de herkes için iyi bir çözüm ve inatlaşmaya şu anda bir çözüm bulamıyor.
Yani üreten üretiyor, sürünen (Venezuela gibi) üreticiler de sürünüyor. Tüketiciler ise şimdilik memnun.