Dış ticarette yıl boyunca süregelen trend eylül ayında da devam etti. İhracat da azalıyor ama ithalat daha yüksek oranlarda azaldığı için dış ticaret dengesinde hızlı toparlanma devam ediyor. Geçen yılın eylül ayında 7 milyar dolar olan aylık dış ticaret açığı neredeyse yarı yarıya azalarak 3.7 milyar dolara gerilemiş. Bunun gerisinde ithalatın yüzde 25 azalarak 15.4 milyar dolara düşmesi önemli rol oynamış. İhracat ise yüzde 14.2 azalarak 11.7 milyar dolara gerilemiş.

Eylüldeki toparlanmayla geçen yılın ilk dokuz ayında 61 milyar dolar olan dış ticaret açığı bu yıl 49 milyar dolar olmuş. On iki aylık toplama baktığımızda da geçen yıl sonu 85 milyar dolar olan açığın eylül ayı itibarıyla 72.2 milyar dolara gerilediğini görüyoruz. Ancak, geçen yılın tamamında 157.6 milyar dolar olan toplam ihracat son on iki ayda 146.5 milyar dolara gerilemiş. Bu rakam 2012'den bu yana en düşük yıllık ihracat performansına karşılık geliyor.
İthalat tarafında özellikle ara malı ithalatının keskin bir şekilde azalmaya devam ettiğini görüyoruz. Bu hem üretim tarafında temponun yavaşlamasından, hem de maliyet açısından enerji başta olmak üzere diğer ithal ara mallarının maliyetinde görülen düşüşten kaynaklanıyor. İhracat tarafında ise otomotiv hariç tutulursa bütün sektörlerde ciddi azalma söz konusu. Binek otomobil ihracatı eylül ayında yüzde 1.8 artarken, dayanıklı tüketim malları ihracatı yüzde 27.7, yarı-dayanıklı tüketim malları ihracatı yüzde 16.5 ve dayanıksız tüketim malları ihracatı yüzde 23.6 azalmış.
Mevsimsel olarak düzeltilmiş verilere baktığımızda ise ithalatın eylülde yüzde 2.7, ihracatın ise yüzde 5.1 arttığını görüyoruz. Mevsimsel düzeltilmiş verilerde aylık dalgalanmanın yüksek olduğunu dikkate alarak son üç aylık trende baktığımızda, ihracatta gözle görülür bir toparlanmadan söz edebilmek mümkün.Aşağıdaki grafikte mevsimsel düzeltilmiş verilerde ithalatın düşmeye devam ettiğini, ihracatta ise son birkaç ayda toparlanma trendinin yakalandığını görüyoruz. Bu toparlanmanın nominal ihracat rakamlarına yansıması birkaç ayı bulacaktır.
Diğer yandan ihracatın ülke grupları ve bölgelere göre dağılımına baktığımızda, bir numaralı ihracat pazarımız olan Avrupa ülkelerine ihracatın eylül ayında da azalmaya devam ettiğini görüyoruz. Avrupa ülkelerine yapılan ihracat eylül ayında yüzde 7.7 oranında azalırken, ilk dokuz aylık azalma yüzde 9.6 oranında gerçekleşmiş. Bu sadece bizim üretim performansımıza değil Avrupa’daki ekonomik durgunluğa da bağlı bir düşüş. Detaylarda AB dışı Avrupa ülkelerine ihracatın eylül ayında bir miktar toparlanarak yüzde 5 oranında arttığını, ama yıl genelinde, yani ilk dokuz ayda yüzde 7.2 oranında azaldığını görüyoruz. Özellikle Rusya’ya olan ihracatımızda yüzde 50’ye yakın düşüş söz konusu. Hatırlatmak gerekirse, eylül ayında ihracatın yüzde 57.7’si Avrupa ülkelerine yapılmış. Bu oranda AB üyesi ülkelerin payı yüzde 47.2.
Eylül ayında ihracatımızdaki payı yüzde 25 olan Kuzey Afrika ve Ortadoğu ülkelerine yapılan ihracat da yüzde 22.8 oranında azalmış. Yıl genelinde azalma oranı yüzde 7.6 seviyesinde. Son dönemde yükselmesi beklenen İran’a ihracat ise eylül ayında yarı yarıya azalmış.
Özetle, hem Avrupa’daki ekonomik tablo, hem Orta Doğu’daki tansiyon ihracatımız üzerinde olumsuz etki yapmaya devam ediyor. Bu noktada küresel petrol ve enerji fiyatlarının düşüyor olması dış ticaret tablomuzda toparlanmayı hızlandırıyor. Bu trend büyük ihtimalle yıl sonuna kadar, hatta 2016’da da devam edecek.