Bildik kıssadır ama hatırlatmama izin verin. Adam cennete götürülürken, 'cehennemi bir görmek isterdim' demiş. Meleklerin rehberliğinde cehennemin kapısına kadar gidilmiş. İçeriye göz atan adam, her damağa uygun yemeklerle donatılmış uzun masalar görmüş. Masaların iki yanında, avurtları çökmüş insanlar, can havliyle karınlarını doyurmaya çalışıyorlarmış. Ancak kollarına bağlı uzun saplı kaşıklarla önlerindeki yemeklerden -döke saça da olsa- almayı becerebilseler, yemekleri ağızlarına götürmeyi beceremiyorlarmış. Cennetlik kul merakını giderince cennete gidilmiş. Adam şaşırarak cennetteki düzenin de aynı olduğunu fark etmiş. Lakin herkes kendi kaşığıyla karşısındakinin tabağından yemek alıyor ve karşısındakini doyuruyormuş.
Karayılan'ın Ahmet Altan'a yazığı uzun mektubu okurken aklıma üşüşen onca şeyden biri de bu kıssaydı.
Kürt meselesinin, artık kolayına değişmeyecek bir saban izine girdiğini düşünüyordum. Mektup fikrimi değiştirmedi. Aklıma yukarıdaki kıssanın gelmesinin sebebi ise şu: 12 Eylül'ün memlekete kazıkladığı siyaset düzeni sayesinde Erdoğan'ın, 28 Şubat'ın haddini şaşırmışlıkları yüzünden de Gülen'in öyle özel statüleri oluştu ki, karınlarının tok olması için karşılarındakileri doyurmaları lazım gelmiyor. Yani asimetrik bir cehennemde yaşıyoruz. Karayılan da mevcut asimetrinin fena halde farkında görünüyor.
***
Karayılan'ın mektubunu okurken, mesela Ayn Rand'ın Atlas Vazgeçti adlı romanının Türkçe yayınlanmasını müteakip yapılan tartışmalar da geldi aklıma. Ayn Rand'ın kitabının ferdin menfaati ile toplumun menfaatini kıyasladığı varsayımı üzerinden tartışılmıştı bir hayli. Rand'ın -pek de edebi değeri olmayan romanının- güya, bencilliğin iyi bir şey olduğunu söylediği iddia edilip durdu.
Kendi hesabıma, bencilliğin iyi bir şey olduğunu düşünürüm. Ama zaten iyi olmasına da lüzum yok, çünkü bence insan bencildir ve hep öyle kalacak. Yani insanın bencilliği -bencilliği sevip sevmemenizden bağımsız olarak- denklemde bulunması gereken bir sabit. Romana ve onun üzerinden yapılan tartışmalara itirazım bencillik hakkında farklı düşünmemden kaynaklanmıyor yani. Rand'ın ve romanının bencillik ile bencil olmama halini, yani diğerkamlığı kıyaslamadığını düşünüyorum. Ferdin menfaati ile toplumun menfaatini kıyaslamadığı gibi...
Romanı okuyanlar bilir, hikaye bu ya, Amerikan toplumunda ferdi önemsizleştiren, yaratıcılığı cezalandıran bir eğilim baş gösterir. Bu eğilime kızan biri, sistemdeki yaratıcı fertleri birer birer toplar. Vasıflı fertler sahneden çekilmek zorunda kalırken, yerlerini vasıfsız olanlar almaya başlar. Kısa sürede bütün sistemler çökmeye başlar. Çöküşten nasibini alanlardan biri de, hayal gücü geniş bir müteşebbisin kurduğu, ülkenin en büyük demiryolu işletmesidir.
Romanın baş hanım karakteri, şirketi kuran adamın torunlarından biridir. Cansiperane bir çabayla, bütün imkanları tükenene kadar, ortağı olduğu demiryolu işletmesini işler durumda tutmaya çalışır. Erkek kardeşi ise devleti tırtıklamakla meşguldür. Yani bir yanda bencil, diğer yanda diğerkam biri yoktur. Kendi menfaatinin başkalarının menfaatinde olduğunu bilen biri ile bir yağmacı vardır. Her ikisi de bencildir ama bencillikleri arasında yapısal bir fark vardır.
Karayılan'ın mektubu bana bu tartışmaları neden hatırlattı? Karayılan kendi şahsi menfaatinin, mensup olduğu terör örgütünün menfaatinin ve temsil ettiğini iddia ettiği Kürtlerin menfaatinin, bu toprakların bütün sakinlerinin menfaatine göbekten bağlı olduğunun farkındaymış gibi konuşuyor. Ama Ahmet Altan'a şikayet ettiği Erdoğan ve Gülen için aynı şeyi söylemek mümkün değil. Onların menfaatleri kimsenin menfaatlerine endeksli değil.
Ve ne yazık ki, her ikisi de bunun fena halde farkında.