İftar duasıyla devam edelim.
Neden 'bizlere, bütün kötülüklere dayanma gücü ver' diye dua edilir? Soru manasız göründüyse şöyle sorayım: 'Bütün kötülükleri ortadan kaldırma gücü ver' demek daha makul değil mi? Hatta niye kendimizi beyhude yoralım ki, inananlar Allah'tan 'bütün kötülükleri ortadan kaldır'masını istese çok şey mi istemiş olurlar?
Dayanma gücü talep etmek başka, kötülüklerin ortadan kalkmasını talep etmek başka bir tavır. Her iki tavır, birbirinden çok farklı zihniyetlerden neşet ediyor. Zihniyet esastır, gerisi laf-ü güzaf.
Her bir insan tekinin kendisinin kızamığı ölmeden atlatmasını, her birinin bağışıklık sisteminin kızamıkla baş edebilmesini hedefleyen zihniyet ile, kızamığı yeryüzünden kazımayı hedefleyen zihniyet arasında bir fark var. Siz de muhtemelen, kızamığı yeryüzünden silmek, bataklığı kurutmak varken, sivrisineklerle teker teker uğraşmanın manasız olduğunu düşünüyorsunuzdur. Çünkü -iki yüzyıl kadar süren bir mücadelenin ardından- bataklıkları kurutma zihniyeti, bundan iki yüzyıl kadar önce, diğerinin üzerinde bariz bir üstünlük kurdu.
Yenilenler, galip zihniyeti taklit ettiler. Yenilenlerin arasında Müslümanlar da vardı. Neticede, eğer yeryüzündeki diğer Müslümanlar da benzer bir iftar duası yapıyorsa bile, aslında hemen hiçbiri kötülüklere dayanma gücü talep etmiyor.
En azından şunları emniyetle söyleyebiliriz: Türkiye Müslümanlarının büyük bölümü iftarda, dilleriyle, kötülüklere dayanma gücü talep ediyorlar. Ama hemen hemen hiçbirinin asıl derdi bu değil. Kötülük gördükleri anda, kötülük olarak gördüklerinin kökünün kazınmasından azına hiç razı değiller. Sıradan Müslümanlar neyse ne de, kendilerini Müslümanların, Müslümanlığın temsilcileri olarak gören Gülenler'in, Erdoğanlar'ın hepten böyle olduklarına herhalde delil lazım değil.
***
Mesela savaş kötüdür. Ama insanoğlu her daim savaş ihtimaliyle bir arada yaşadı. Diyebiliriz ki dünya, her sabah, yeni bir savaş ihtimaliyle uyandı ve her gün o savaş ihtimalini bertaraf etmeye çalışarak yaşadı. Yani atalarımız için, binlerce yıl boyunca, kapıdaki savaşı savaşmamak bir başarıydı.
Sonra birileri, bambaşka bir zihniyetle ortaya çıktılar. Kapıdaki savaş ihtimalini bertaraf etmeyi kafi görmediler. Sadece kendilerinin değil, bütün gelecek nesillerin savaş belasından kurtulmasını sağlamayı mümkün görüyorlardı. Kendilerine, yani insanoğluna müthiş güveniyorlardı. Bu işin hakkından gelebilirdi insanoğlu.
Herhalde bir jübile yapmadan olmayacağı kanaatine vardılar, savaşa son verecek savaşı tasarladılar. İnsanlık tarihinin o güne kadar görmediği ölçekte bir savaş oldu. Uzantısı olan İkinci Savaş ise, her bakımdan ilkini arattı.
***
Kötü nedir? Kötü olduğunu nereden biliyoruz?
Mesela beyindeki bazı nöronlar bir nöronun aktive olması için gerekeni yaparken, başkaları onların işini bozmaya, o nöronun sessiz kalmasını sağlamaya çalışır. Birinin yaptığını diğer bozar bir nevi. Herhalde her biri ötekini kötü olarak görürdü, eğer öyle bir kabiliyetleri olsaydı. Benzer şekilde bazı proteinler bazı genleri aktif hale getirmeye çalışırken, başkaları aktivasyonu engeller.
Karşılıklı engellemelerin neticesinde biz oluyoruz. Karşılıklı engellemelere rağmen değil, onlar sayesinde görüyor, işitiyor, karar veriyor, düşünüyoruz. Karşılıklı olarak birbirimizi engelleyebildiğimiz, birimizin yaptığını diğeri bozabildiği için bir toplum olabiliyor, ortaya bir şey çıkarabiliyoruz. İlk anda bize kötülük gibi görünen bir şey, tablonun tamamına bakılabilirse, bambaşka görünebiliyor.
Eğer zihniyetiniz müsait değilse, o vakit bile 'iyi ki bize kalmamış, iyi ki bize kalmıyor her şey' demek kolay değil. Ama asıl marifet, iş işten geçmeden önce, Ali'nin yaptığı gibi, 'senin varlığını, beni bana bırakmamandan bildim' diyebilmekte. Yani 'aman sadece bana kalmasın her şey' diyebilmek, işte o, iyice müşkül.