• $7,3501
  • €8,9471
  • 438.709
  • 1536.11
01 Eylül 2011 Perşembe

Turing

Cemalettin Taşçı
Cemalettin Taşçı
YAZARIN SAYFASI

Alan Turing 20. Yüzyıl'ın en büyük matematik dehalarından biriydi. Büyük Harp esnasında Alman iç haberleşme şifrelerini kırmış, savaşın gidişatını değiştirmişti. Lakin eşcinseldi. Savaş kahramanı olması bile işe yaramadı, hayatı karartıldı. Siyanüre batırdığı elmayı ısırıp kendisini öldürdü. Apple logosundaki ısırılmış elmanın bu hikayeden ilham aldığı iddia edilir.
Jobs sağlık sebepleriyle kendisini emekli edince, Apple'ın başına bir eşcinsel geldi. Böyle bir kaderi herhalde Turing bile hayal edemezdi. 'Bile' diyorum, çünkü Turing, henüz bilgisayarların emekleme döneminde, zeki makineler hayal edebiliyordu. 1950 tarihli makalesinde, bilgisayarların insan zekasına ulaştığına nasıl karar verileceği sorusunun cevabını aramıştı. Bir salon oyunundan ilham alarak geliştirdiği test, bir tür 'benchmark' oldu. Sözü edilen salon oyununda bir sorgulayıcı, görmediği ve seslerini işitmediği, biri kadın diğeri erkek iki kişiye sorular sorar. Erkek olan, sorgulayıcıyı kendisinin kadın olduğuna inandırmaya çalışmaktadır. Amaç, sorgulayıcının kadın olanı teşhis etmesidir.
Turing testinde kadın ve erkeğin yerlerini bir bilgisayar ve bir insan alır. Bilgisayar sorgulayıcıyı, kendisinin insan olduğuna inandırmaya çalışmaktadır. Eğer ortalama bir sorgulayıcı, makul bir süre içinde, kimin insan kimin bilgisayar olduğuna karar veremezse, Turing'e göre, bilgisayarların insan zekasına ulaştığı söylenebilir.
H H H
Turing de vurgular, eğer insan kendisinin bilgisayar olduğuna sorgulayıcıyı ikna etmek zorunda kalsaydı, kolayca yakalanacaktı. Sorgulayıcı 4,44 gibi bir sayının karekökünü sorsa mesela, insanın hassas bir cevap vermesi için uzun bir süre gerekir. Böylelikle sorgulayıcı, tek bir soruda bilgisayarı teşhis ediverir. Demek ki, bir bakıma, Turing testi insanı kayırır.
Ama başka bir test de teklif edilebilir ve o teste kıyasla, Turing testinin bilgisayara iltimas geçtiği de söylenebilir. Orijinal oyundaki kadın ve erkek yerlerinde kalsın, bilgisayarı sorgulayıcının yerine koyalım. Yani birisi bilgisayarı aldatmaya çalışan iki insana soru soran bir bilgisayar hayal edin. Sizce bilgisayar kimin kendisini faka bastırmaya çalıştığını teşhis edebilir mi? Bence şimdiki bilgisayarlar böyle bir testi geçemeyeceği gibi, görünür gelecekte de geçemeyecekler.
Kendinizi, Turing'e ilham veren salon oyununda sorgulayıcıyı aldatmaya çalışan birinin yerine koyun. Sonra da sorgulayıcının yerine... Farkı fark edeceksiniz. Sorgulayıcı aldatmaya yönelik zekice yalanlar söylemek zordur, evet. Ama yalan söyleyen birini teşhis edebilecek sorular sormak ile kıyaslandığında, çocuk oyuncağı sayılır. Zaten aldatanı teşhis etmeyi garanti eden hazır bir soru veya soru seti olsaydı, bahse konu olan salon oyunu cazip bir şey olmazdı. Tekrar tekrar oynanamazdı. Ve yine zaten, oyunda sınanan, sorgulayıcıyı aldatmaya çalışanların değil, sorgulayıcıların maharetidir.
H H H
Doğru cevapları bulan insanları pek seviyoruz. Kitaplarımız, onların doğru cevaba nasıl ulaştıklarının hikayelerini hayranlıkla anlatıyor. Her soru için cebinde bir cevap olan insanlara itibar ediyoruz. Televizyon ekranlarında, gazete köşelerinde, üniversite kürsülerinde hep onlar var.
Halbuki insan zekasının asıl müthiş başarısı cevap vermek değil, soru sormak.
Uygun soruyu sormak, doğru cevabı vermekten -kıyas kabul etmeyecek kadar- zor bir şey. Zorluk farkı sadece bir derece farkı değil, mahiyet farkı. Soru cevabın ayna simetriği değil. Soru ile cevap aynı aileye mensup değiller. Diğer bütün farkları ihmal etsek bile, sadece şu fark kafidir zannediyorum: Uygun soru sorulmuşsa, doğru cevap önünde sonunda bulunur. Bazen yüzlerce yıl boyunca, binlerce zeki insanın mesaisi gerekebilir, ama mutlaka bulunur. Uygun sorunun ise, eğer sorulmamışsa, sorulmadığı hiç bilinemez.
Sorulara, uygun sorulara ihtiyacımız var. Sorulara ve sorusu olanlara şefkat gösterelim, cevaplar ve cevap sahipleri zaten hak ettiklerinden fazlasını alıyorlar.

<p>Terör örgütlerini silahlandıran Brett McGurk'ün adının ortaya çıkması, terör örgütü DEAŞ'la kariy

Biden yönetimi göreve hızlı mı başladı?

Türkiye'nin yeni nesil yerli silahları

Kutup ayılarını görüntülemek istedi, az daha canından oluyordu!

Ahır yapımı sırasında bulduğu taşların gizeminin çözülmesini istiyor